اشاره شده است،و نيز چنانكه در محل خود بيايد تمام موجودات بوجود واحد و نظام جملى خود مبدع ذات حق‌اند نهايت بر حسب ترتيب و نظام تفصيلى آفرينش اطلاق موجود ابداعى بر عقول و مفارقات شده است،و بر فلك الافلاك اطلاق جسم ابداعى شده است زيرا اولين موجود جسمانى كه از مفارقات پديد آمده و مسبوق بمدت نبوده فلك الافلاك است.

(از اسفار ج ١ ص ١٥٣،٢٥٧).

-(اصطلاح اهل عروض و بديع) و آن باشد كه در يك بيت از شعر يا يك قرينه از نثر چندين نوع از بديع درج نمايند مثال از قرآن مجيد:

وَ قِيلَ يٰا أَرْضُ ابْلَعِي مٰاءَكِ وَ يٰا سَمٰاءُ أَقْلِعِي وَ غِيضَ الْمٰاءُ وَ قُضِيَ الْأَمْرُ وَ اسْتَوَتْ عَلَى الْجُودِيِّ وَ قِيلَ بُعْداً لِلْقَوْمِ الظّٰالِمِينَ كه در اين آيه طباق و جناس و استعاره و جز آن هست.معزى گويد:

جهان گشاده ثناى تو را چو تير دهان
زمانه بسته رضاى تو را چو نيزه كمر
غبار موكب تو كرده چشم هامون كور
صهيل مركب تو كرده گوش گردون كر
كه در بيت اول تناسب است ميان جهان و زمانه و تضاد است در ميان گشاده و بسته و باز تناسب است ميان تير و نيزه و دهان و كمر و جز آن.

سعدى گويد:

لبان لعل تو با هر كه در حديث آيد
براستى كه ز چشمش بيوفتد مرجان
(از ابدع البدائع ص ١٦)رجوع به تضمين شود.

أَبْدال

-به فتح أ(اصطلاح عرفانى است)جمع بدل،صاحب نفحات در مقام بيان آن گويد:زمين را هفت اقليم است و هر يك از آن هفت اقليم را يك تن از بندگان خدا محافظت كند و آنها را ابدال نامند.

قيصرى گويد:أبدال كسانى هستند كه بواسطۀ عارى شدن از قيود مادى و رفع حجاب ظلمت و ماده ميتوانند باشكال و صور مختلف نمودار شوند،و آنان واصل به حق‌اند،و بالاخره،رجال هفت‌گانه از اولياء اللّه را ابدال گويند كه مرتبت آنها دون مرتبت قطب است.(نفحات ص ٢٠ و شرح فصوص ص ٢٣) و گفته‌اند:اربع من اخلاق الابدال استقصاء الورع و تصحيح الارادة و سلامة الصدر للخلق و النصيحة لهم(طبقات ص ٥١).

محى الدين عربى گويد:من در حرم مكه با ايشان جمع شدم و بر ايشان سلام گفتم و ايشان بر من سلام گفتند و با ايشان سخن گفتم.(نفحات الانس ص ٢٥).

قيصرى گويد:بدلاء كسانى هستند كه بواسطه عارى شدن از قيود مادى و رفع حجاب ظلمت ماده ميتوانند باشكال و صور مختلف نمودار شوند و آنان واصل بحق‌اند و جزو روحانيات محض شده‌اند (شرح فصوص،٣٣).

در دستور العلماء آمده است كه ابدال بفتح جمع بدل است و رجال - هفتگانه از اوليا را ابدال گويند كه مأمور خلايق‌اند و آنها بمرتبت قطب نمى‌باشند و ابدال از اين جهت گويند كه هرگاه