ايها القوم الذى فى المدرسه
كلما حصلمتوه وسوسه
ذكركم ان كان من غير الحبيب
ما لكم فى النشأة الاخرى نصيب
علمى كه مجادله را سبب است
نورش ز چراغ بو لهب است
(و از اخلاق ناصرى ص ٦٢)

جهل بسيط

-(اصطلاح فلسفى)عدم علم و علم بعدم علم را جهل بسيط ناميده‌اند در مقابل جهل مركب كه جاهل علم به جهل خود ندارد بطورى كه تصور ميكند عالم است و بعبارت ديگر جهل مركب عبارت از جهل و عدم علم به جهل است.

خواجه طوسى گويد:عدم العلم را جهل بسيط ميگويند و در مقابل جهل مركب است كه ضد علم بود.

جَهْلِ مُرَكَّب

-(فلسفه)رجوع به جهل بسيط شود.

الجُهَميَّه

-(از اصطلاحات كلامى است) اصحاب جهم بن صفوان را گويند كه بدعت خود را در ترمذ بنيان نهاد و در مرو كشته شد.اين شخص در نفى صفات ازلى بارى تعالى با معتزله موافقت داشت و بر اين عقيده چيزهايى افزود.

از اعتقاداتش آنكه:بنده هيچ گاه نبايد به صفتى كه خداى به آن صفت موصوف است،موصوف باشد چرا كه تشبيه لازم آيد.

او صفت حى و علم را از خداوند سلب كرد و گفت او قادر است و فاعل است و خالق چرا كه هيچ موجودى از مخلوقات او به صفت خالق و قادر موصوف نيست معتقد به جبرند و ايمان را فقط معرفت خدا ميدانند اين گروه مورد تكفير قدريه واقع شدند.

(از ملل و نحل شهرستانى ص ٣٨)

جَهَنَّم

-(اصطلاح كلامى)يعنى دوزخ، دوزخ بر دو قسم بود دوزخ ظاهر و دوزخ باطن دوزخ ظاهر رنجها و عذابهاى دنيوى و اخروى بود.دوزخ باطن نفس كدر و آلودۀ انسان بود اهل ذوق گويند مجموعۀ صفات رذيله نفس انسان را بصورت جهنم و دوزخ درآورد و صاحب آن دائما در رنج و عذاب بود كارهاى پسنديده و عبادات حق نفس را صيقلى كند و از آلودگيها برهاند لاجرم نفس صاحب آن نفس مطمئنه شود و همواره شاد و خوش باشد.

مولانا گويد:

دوزخ است اين نفس و دوزخ اژدهاست
كو بدرياها نگردد كم و كاست.

هفت دريا را در آشامد هنوز
كم نگردد سوزش آن خلق‌سوز
سنگها و كافران سنگ دل
اندر آينه‌اند رو زار و خجل
سير گشتى سير گويد نى هنوز
اينت آتش اينت آتش اينت سوز
عالمى را لقمه كرد و دركشيد
معده‌اش نعره‌زنان هل مزيد
حق قدم بر وى نهد از لا مكان
آنگه او ساكن شود از كن فكان
چونكه جزو دوزخست اين نفس ما
طبع كل دارد هميشه جزوها
متكلمان را در محل و موضع جهنم اختلاف است بعضى در عالم بالا ميدانند و بعضى در عالم سفلى و عناصر.اخوان آرند:«و لا شك فى ان جهنم هى عالم الكون و الفساد الذى هى دون فلك القمر و ان الجنة هى عالم