١ ص ٢٥٢) «و على المذهبين فى الخلاء هل وراء- العالم خلاء لا يتناهى حتى يلزم وراء العالم بعد غير متناه ام لا خلاء موجود الا القدر- الذى فيه العالم و ليس وراه لا خلاء و لا ملاء و على التقدير الاخير هل يجوز خلو الشيء من هذا القدر عن الجسم حتى يوجد فى- العالم جسمان لا يتماسان و لا يوجد فيما بينهما جسم يماسهما و هذا النوع من- الخلاء هو المسمى بالبعد المفطور و القائلون به اصحاب الخلاء اولا يجوز حتى لا يكون فى العالم جسمان لا يتماسان و لا يكون ما- بينهما ما يماسهما».

(ش ص ٢٤٣) «و اذا علمت ان الجسم ليس فيه ما يزيد على المقدار فلا يمكن ان يكون ما بين الاجسام خاليا اى بعدا مفطورا سواء اعتقد انه عدم او امتداد».(ش ص ٢٤٤) -و نزد عرفا بعد بمعناى دورى است و نيز در اصطلاح متصوفه و عرفاء عبارت است از تقيد بقيد صفات بشرى و لذات نفسانى كه موجب بعد است از مبدأ حقيقى و عدم اطلاع بر حقيقت حال(شرح گلشن ص ٤٠،٤١٠).غايت بعد موجب عدم ادراك است.

بُعْدِ مَفْطُور

-(اصطلاح فلسفى) چنانكه در كلمۀ مكان توضيح داده ميشود كسانى كه قائل بوجود خلاء ميباشند گويند مكان عبارت از فواصل بين اجسام است و آن را بعد مفطور مينامند.

(دستور ج ١ ص ٣٣-ش ص ٢٤٤) و رجوع به بعد شود.

بَعْدِيَّت

-(اصطلاح فلسفى)بعديت مقابل قبليت است و معادل با تأخر است.

بَعْدِيَّتِ انفكاكى

-اين اصطلاح را ميرداماد بكار برده است و مراد تأخر از متن واقع و حاق اعيان است.

(قبسات ص ٢٢١)

بَعْدِيَّتِ مُكَمِّمَه

-(اصطلاح فلسفى) مراد بعديت و تأخر بالزمان است در مقابل بعديت و تأخر بالذات.

بعيد

-اين اصطلاح عرفانى است و بعيد بمعنى دور و مقابل قريب است و كسى را گويند كه پرتو نور وجود بدو نرسيده باشد و در ظلمت عدميت مانده و از علم بعين نيامده و بالاخره بعيد حقيقى آنست كه از هست كه وجود است دور باشد و افاضۀ نور وجود از خزائن جود بر او نشده باشد.

(شرح گلشن ص ٤١٣)

بُغات

-(اصطلاح كلامى)كسانى كه بر امام معصوم خروج كردند بغات‌اند مانند ابن ملجم مرادى و اهل جمل و صفين و بمانند كفار حربى‌اند(از شرح لمعه ج ١ ص ١٩١).

بَقاء

-(اصطلاح عرفانى)بقاء عبارتست از بدايت سير فى لله چه سير الى الله وقتى منتهى شود كه باديۀ وجود را بقدم صدق يكبارگى قطع كند و«سير فى اللّه»آنگاه متحقق شود كه بنده را بعد از فناى مطلق وجودى ذاتى مطهر از لوث حدثان ارزانى دارد تا بدان در عالم اتصاف باوصاف الهى و تخلق باخلاق