فرهنگ معارف اسلامی - سجادی، جعفر - الصفحة ١٤٦ - ارْثِ زَنْ
ارْثِ خُنْثَى
-از اصطلاحات فقهى است.
در كليات حقوقى آمده است:
نسبت بخنثاى مشكل قول شيخ در خلاف اين است كه بايد بقرعه عمل نمود و دليلش اجماع است و سنت.و در نهايه و ايجاز و مبسوط قائل شده است باين كه بايد باو نصف ميراث مرد و نصف ميراث زن داده شود.اين قول مشهور و در غنيه دعوى اجماع بر آن شده است و روايت هشام بن سالم در قضاء على عليه السلام نيز بر آن دلالت دارد.بعلاوه مقتضاى قاعده در مال مشتبه تنصيف است.
قول مفيد در اعلام و سيد مرتضى در انتصار و حلى در سرائر بر اين است كه اضلاع يعنى دندههاى خنثى شمرده شود اگر اضلاع راست و چپ او با هم مساوى باشند معلوم ميشود زن است و اگر اختلاف داشته باشند معلوم ميشود مرد است.
و روايت شريح قاضى نقلا از على عليه السلام بر آن دلالت دارد.و لكن اين روايت ضعيف است.
(كليات حقوقى ص ٤٣٩)
ارْثِ زَنْ
-(از اصطلاحات فقهى است.) در كليات حقوقى آمده است:
شوهر از همه متروكات زنش از زمين و بناء و غير اينها ارث ميبرد و در اين مسأله اختلافى بين مسلمين نيست.
اما زن فى الجمله از بعض متروكات شوهر ارث نمىبرد.و در اين مسأله نقل خلاف از اسكافى و ابن جنيد شده كه قائل شدهاند باين كه زن از همه متروكات شوهر ارث ميبرد.و نظر آنها بعمومات ادله ارث و خصوص خبرى است كه روات آن ابن ابى يعفور و فضل بن عبد الملك است.
امام در جواب سؤالى كه از او شده فرموده است:
يرثها و ترثه من كل شيء (زن و مرد از همه متروكات همديگر ارث ميبرند).
عمومات ارث بموجب رواياتى كه فوق حد تواتر است و مستفاد از آنها محروميت زن است از ارث نسبت ببعض متروكات تخصيص يافته.و نظر بهمين روايات خبر مزبور را بايد حمل بر تقيه نمود.
بالجمله طريقۀ علماء اماميه بر حرمان زن است از بعض متروكات.و عدم تعرض باين مسأله در بعض كتب ممكن است من باب وضوح و ظهور حكم بوده.
آيا حرمان از ميراث شوهر اختصاص بصورتى دارد كه زن از آن مرد فرزند نداشته باشد يا مطلقا محروم است؟ و ديگر آنكه از عين و قيمت هر دو محروم است و يا محروميتش اختصاص بعين دارد؟ مختار محقق در شرايع اين است:
هرگاه زن از شوهرش فرزندى داشته باشد از جميع ما ترك او ارث ميبرد و اگر فرزندى از او نداشته باشد از زمين چيزى نمىبرد و از قيمت آلات و ابنيه حصۀ او داده ميشود.
و بعضى قائل شدهاند باين كه زن فقط از خانه و مسكن شوهر خود ارث ميبرد.
و سيد مرتضى طريقۀ ديگرى اتخاذ نموده و آن حرمان زن است از عين زمين