و اعتبار در تأسى و اقتدا صورت فعل راست و جهت وى را،زيرا كه رسول ص از يكى،نيم دينار بر وجه زكاة بستاند، ديگرى كه نيم دينار از وى بوجه قرض بستاند،متأسى نباشد بوى.و حكم نتوان كرد كه افعال رسول همه بر وجوب است، زيرا كه افعال او هم بيان است و هم حكم است.و چون بيان باشد،حكم او مبين بود در وجوب و ندب.و اگر امتثال باشد بحسب ممتثل باشد،و اگر ابتداى شرع باشد منقسم باشد بر وجوب و ندب و اباحت.و تعارض در افعال وى صحيح نباشد،زيرا كه اين بوقوع فعل باشد،و تركش در يك حال،يا بوقوع فعلى و ضدش در يك حال.و اين ممكن نيست.و آنچه واقع باشد،بخلاف اين دو،تعارض نباشد.

(رجوع شود به معتقد الاماميه ص ١٦١،١٦٣)

افعالِ عَقْلِىّ

-(اين اصطلاح كلامى است.)و منظور افعال و اعمالى بود كه بفرمان خرد بود نه احساس و نه چيزى ديگر،و البته اين مطلب مورد بحث متكلمان است كه عقل هم ميتواند مورد استناد اصحاب شرع واقع شود يا نه اساس اختلاف معتزلى و اشعرى هم همين است كه معتزلى گويد پارۀ از افعال را بايد به مقتضاى عقل انجام داد و اصولا شرع را بايد بر عقل عرضه كرد و مسائل شرعى را بايد با عقل به سنجيد.

(رجوع شود به اشعريه و معتزله)

افعالِ عُمُوم

-(اصطلاح ادبى)افعال عموم،:كان،ثبت،وجد و حصل را گويند كه معنى هستى و رابطى دارند و در هر جمله در تقدير ميباشند و تمام افعال خارجى و ذهنى و در علم حق موصوف بآنها ميباشند اين افعال اگر در تقدير باشند و متعلق(بفتح)ظرف و جار و مجرور باشند، ظرف مستقر نامند و جز آن را ظرف لغو.

افعالِ قاصِرَه

-(اصطلاح ادبى) مراد از افعال قاصره افعال لازم است بعضى افعال كه قاصرند عبارتند از فعل (مضموم العين)مانند شرف كه دال بر سجايا كند و فعل(مكسور العين)و باب افعلال مانند اقشعَّر اقشِعراراً و افعِنلال مانند انكَسَرَ و استِفعال كه براى تحول باشد و افعالى ديگر رجوع به فعل لازم شود.

افعالِ قُلُوب

-(اصطلاح ادبى) نحويان افعالى را كه دلالت بر عمليات و كارهاى قلبى كند و صادر از اعضاء و جوارح نباشد افعال قلوب نامند و عده‌اى از آنها عبارتند از(علم،ظنّ،وجد،حسب، زعم،خال،راى،اوجد و درى)و جز آنها و اين افعال دو مفعولى ميباشند مانند «رأيت اللّه اكبر كل شىء»و «عَلَّمَ آدَمَ الْأَسْمٰاءَ كُلَّهٰا» كه بباب تفعيل رفته‌اند و سه مفعولى شده‌اند و «إِنّٰا وَجَدْنٰاهُ صٰابِراً» پس اين افعال اگر بباب افعال و تفعيل روند سه مفعولى شوند.

(از سيوطى ص ٧٣) -در اصطلاح عرفا افعال قلوب مانند:تصديق و يقين و صدق و توكل و محبت و رضا و ذكر و شكر و خشيت و تقوى و مراقبت و فكر و اعتبار و خوف و