تأثر عبارت از كيفيت حاصلۀ از فعل و انفعالات موجودات در يكديگر مى‌باشد و شرط است كه ميان مؤثر و متأثر مغايرت باشد و لو بحسب اعتبار زيرا هيچ چيزى از آن جهت كه مؤثر است بعينه متأثر نيست بلكه جهت مؤثريت آن غير از جهت متأثريت آن ميباشد و شرط ديگر قابليت محل است براى قبول اثر يعنى مستعد باستعداد انفعالى باشد بنا بر اين مجردات مانند عقول و نفوس مؤثرند نه متأثر زيرا حالت انتظار و استعدادى ندارند.(اسفار ج ٢ ص ٧٦)

تَأثيْر

-تأثير يعنى اثرگذاردن و آن فعل باشد كه از اثركننده اندر اثر پذيرنده حاصل شود و اثر پذيرفتن بدل شدن حال اثرپذير باشد و حال يا از طبيعت باشد يا بيرون از طبيعت باشد.

(از رسائل فلسفيه زكرياى رازى ص ١٤٩)

تَأْثيرِ تَجَدُدىّ

-(اصطلاح فلسفى)اين اصطلاح در كلمات صدر الدين زياد بكار رفته است و مراد حركت جوهريه است.

تأثير تجددى در مقابل تأثير ابداعى است و چنانكه در مقولۀ ان يفعل گفته شد صدرا فعل را عبارت از تأثير تجددى ميداند.

تأثير تجددى در امور جسمانى و تأثيرات اجسام است در يكديگر و عبارت از تحريكات و تأثيرات جسمانى است در مواد جسمانى بر خلاف تأثيرات ابداعى كه تأثيرات ذات حق و عقول مفارقه است در معلولات و مبدعات خود.(از اسفار ج ٢ ص ٧١ و ٧٦)

تَأخُّر

-(اصطلاح فلسفى)تأخر در مقابل تقدم است و اقسام تقدم را در كلمۀ تقدم شرح خواهيم داد.(دستور ج ١ ص ٢٦٧)

تَأخُّرِ انْفِكاكىّ

-(اصطلاح فلسفى)مراد از اصطلاح تأخر انفكاكى نوع تأخرى است كه متقدم و متأخر با يكديگر در موضوع معينى جمع نشوند بر خلاف تأخر بالطبع كه متأخر و متقدم با هم جمع ميشوند باين نوع تأخر تأخر مطلق و تخلف صريح و مسبوقيت غير متكمم هم اطلاق شده است.

تأخر عالم وجود را از ذات حق بتأخر انفكاكى مى‌دانند.

(از شرح منظومه ص ٨٣ و رجوع به قبسات شود).

تَأَلُّفْ

-(اصطلاح فلسفى)تألف يعنى الفت و انس و التيام يافتن و در اصطلاح اخلاقى و عرفانى از جملۀ اخلاق كريمه تودد و تألف است.

(از مصباح الهداية ص ٣٦٣)

تَأَلُّه

-(اصطلاح فلسفى)تأله يعنى متوغل شدن در حكمت الهى و ذوقى،پيروان فلسفۀ الهى و حكيم الهى و آنكه فلسفۀ خود را بر مبناى وجود حقيقى واله گذارد و بالاخره كسى كه در فلسفه راه ذوق و كشف و شهود را پيشۀ خود كند.

در حكمة الاشراق آمده است:حكيم يا متوغل در تأله و بحث هر دو ميباشد و يا متوغل در تأله و ضعيف در بحث است و يا متوغل در حكمت بحثى و ضعيف در تأله است و يا متوغل در بحث و عارى از تأله است و يا متوغل در تأله و عارى از بحث است.

آنكه متوغل در تأله و متبحر در بحث بود شايسته است كه رئيس مطلق و قطب و امام بود و بعد از آن،آنكه صرفا متوغل در تأله بود.

و بالاخره گويد:انبياء و اولياء اله حكمائى بودند كه متوغل در تأله بودند و