١-باب تفعّل بزيادت تاء در اول آن و تكرار عين الفعل مانند«تكسّر يتكسّر تكسّرا»و آن براى مطاوعۀ فعل(باب تفعيل)است مانند«كسرته فتكسر»و مطاوعه عبارت از حصول اثر است در موقع تعلق فعل متعدى بمفعولش و گاه براى تكلف آمده است مانند«تحلم اى تكلف الحلم»و جز آن.

٢-باب تفاعل بزيادت تاء و الف مانند«تباعدَ يتباعدُ تباعُدا»و آن نيز بين اثنين و دو نفر است و گاه براى مطاوعه فاعل بود مانند«باعدته فتباعد»و گاه براى تكلف است مانند«تجاهل اى اظهر الجهل من نفسه و الحال انه منتف عنه».

٣-باب انفعال بزيادت همزه و نون در اول مانند«انقطع ينقطع انقطاعا» و آن براى مطاوعه فعل(ثلاثى مجرد) است مانند«قَطَعْتُه فَانْقَطَعَ».

٤-باب افتعال بزيادت همزه و تاء مانند«اجتمعَ يجتمعُ اجتِماعا»و آن نيز براى مطاوعه فعل است مانند«جمعته فاجتمع»و براى اتخاذ است مانند«اختبر اي اخذ الخبر».

و گاه براى زياده در مبالغه باشد مانند«اكتسَبَ.اى بالغ فِى الكَسبِ».

٥-باب افعلال بزيادت همزه در اول و تكرار لام الفعل اول يا دوم مانند «احمَرّ يَحمَرّ احمِرارا».اين باب هميشه براى مبالغه است و همواره لازم است و مختص بالوان و عيوب است.

ج-افعالى كه در ماضى آنها سه حرف زيادت شده باشد و آن ٢ فعل است ١ باب استفعال بزيادت همزه و سين و تا مانند «استخرج يستخرج استخراجا»و آن براى طلب فعل باشد مانند«استَخرَجتُهُ اى طَلَبتُ خُرُوجهُ»و گاه براى رسيدن چيزى به صفتى باشد مانند«استعظمته اى وجدته عظيما»و گاه براى تحول باشد يعنى حالى بحالى شدن مانند«استحجر الطين اى تحول الى الحجرية».

٢-باب افعيلال بزيادت همزه و يا در مصدر و واو در فعل و تكرار فاء الفعل يا عين الفعل مانند«اعشَوشَبَ الاَرضُ اعشِيشابا.اى كَثُرَ عُشبُها»و آن براى مبالغه باشد و يا افعللال بزيادت همزه و دو حرف بعد از فاء الفعل مثلا در اجلَوّزَ همزه و دو واو اضافه شده است مانند «اجلَوزَ يَجلَوّزُ اجِلوّازا».

و مانند افعنلال بزيادت همزه و نون و يكى از دو لام مانند«اقعَنسَسَ يَقعَنسِسُ اقعِنساسا»(اى خلف و رجع)و ملحقات ديگر.

اما رباعى مزيد را سه باب است ١-باب تفعلل بزيادت تا مانند«تدحرج يتدحرج تدحرجا»٢-افعنلال بزيادت همزه و نون مانند«احرنجم يحرنجم احرنجاما»٣-باب افعنلال بزيادت همزه و لام مانند«اقشَعَرّ يَقْشَعِرّ اقشِعرارا».

(از شرح تصريف ص ٧٥-٧٣)