آن وقت زمانه را آغاز نهند نه بحقيقت و طبع و زو سال و ماه و روز همى‌شمرند تا بهر وقتى كه خواهند.و اندازه‌هاى روزگار و اجل و مهلت بدان بدانند.و وقتها را دانند كه كدام است پيش و كدامست ز پس.اما دورهاى سالها آنها كه بدان سالها حالى از حالها بجاى خويش باز آيد،چون دور سى و سه،كه اندرين سالها هر ماهى زان قمرى كه معلوم كنى بجاى خويش بازآيد.

مثلا چون محرم كه باول بهارگاه بود، بدين سالها باز باول بهارگاه آمده باشد.و چون دور سى سال قمرى كه زحل اندر فلك البروج بدان جايگاه رسد كجا باول اين سالها بوده است،و كسرها كه با روزها درست اندر سال است سپرى شود.و سالهاى تاريخ چون بسيار گردد اندر آن بكار گيرند دورها را،تا دور چون عشرات و مئين بود و آنچ از تمامى دور كمتر باشد چونكه آحاد.

اما تاريخ مسلمانان از اول آن سال است كه پيغامبر صلّى اللّه عليه و سلم هجرت كرد و ز مكه بمدينه آمد.و سالهاى او قمرى است.

و تاريخ اهل كتاب تاريخ يونانيان است از اول آن سال كه سوثوقس بملك انطاكيه معروف شده است.

تنها بنشست هر چند كه اين تاريخ به اسكندر روميان بكار همى‌دارند.و اما جهودان او را بكار همى‌دارند.

اما ترسايان او را بسالهاى سريانيان و بسالهاى خويش كه قمرى‌اند نسبتى كرده و حرانيان كه ايشان را صابيان خوانند راهى دارند نزديك بدان جهودان.

و كتابيان را ديگر بار تاريخهاست چون آفرينش آدمى و طوفان نوح و غرقه شدن فرعون و برآوردن سليمان هيكل را اندر بيت المقدس و ويران كردن بختنصر آن هيكل را.و لكن ميان ايشان اندر آن خلافهاست.

و زين جهت آن را استعمال همى‌كنند كه در وى خلاف كمتر است در ميان ايشان و نيز عددهاى او كمترند اى تاريخ اسكندر.

و تازيان بروزگار پيش تاريخ از كارزارهاى بزرگ داشتندى كه ميان ايشان بودى.و پيش از هجرت پيغامبر تاريخ بعام الفيل اى سال پيل داشتندى كه اندر او حبشيان از يمن آمدند ويران كردن كعبه را و اندر آن سال پيغامبر صلّى اللّه عليه و سلم از مادر زاده است.

و اما پارسيان بروزگار دولت خويش تاريخ بروزگار آن ملك داشتندى كه ميان ايشان بودى.و چون بمردى تاريخ از روزگار آن كردندى كه از پس او نشستى.

و چون دولت ايشان بشد تاريخ از آن سال گرفتند كه يزدگرد بن شهريار بن خسرو- پرويز بملك بنشست.و او آخرين ملكى بوده است از خسروان.و سالهاء او بى‌كبيسه و بى‌بهيزك دارند.و بيشترين گبركان و مغان تاريخ از هلاك شدن يزدگرد دارند و آن از پس ملك وى است بيست سال.

و اما قبطيان باستان تاريخ بختنصر نخستين داشتند.و بطلميوس آن را بكار داشته است بكتاب مجسطى بوسطهاى ستارگان بيرون آوردن،و اما بكواكب ثابته تاريخ انطينس بكار همى‌دارد.و اين آن ملك روم است كه بروزگار بطلميوس بوده است.

و اما قبطيان نو كه اكنون‌اند و سالها كبيسه همى‌كنند با روميان تاريخ از اغسطس دارند كه اول قيصران بوده است.و بكتابهاى نجومى تاريخ دقلطيانوس يافته همى‌شود .و اين آخر ملكان روم است كه