بايد دانست كه الف اصل ادوات استفهام است و بدين جهت مختصاتى دارد از جمله(ا)حذف آن در موردى كه قرينۀ باشد جائز است چه آنكه مقدم بر«ام»شده باشد يا نه مانند«بدالى منها معصم حين جمّرت و كف خضيب زيّنت ببنان.فو اللّه ما ادرى و ان كنت داريا.بسبع رمين الجمر ام بثمان» كه«أ بسبع»بوده است و حرف(ا)استفهام آن حذف شده است كه قبل از ام معادله است.و مانند«طربت و ما شوقا الى البيض اطرب و لا لعبا منى و ذو الشيب يلعب»كه در اصل«او ذا الشيب»بوده است و مقدم بر «ام»هم نيست.

٢-هم براى طلب تصور بكار ميرود مانند«ازيد قائم ام عمرو»كه تصور يكى از دو را خواستار است و هم براى طلب تصديق مانند«ازيد قائم»در صورتى كه «هل»تنها براى طلب تصديق است مانند «هل نضرب عليا».

٣-هم داخل بر اثبات شود چنانكه گذشت و هم داخل بر نفى مانند أَ لَمْ نَشْرَحْ لَكَ صَدْرَكَ و مانند أَ وَ لَمّٰا أَصٰابَتْكُمْ مُصِيبَةٌ ٤-ديگر از مختصات آن تمام التصدير بودن است يعنى بايد در صدر كلام باشد بطور تحقيق و از اين جهت است كه بعد از ام اضرابيه واقع نمى‌شود مانند«قام زيد ام اقعد»بر خلاف«هل»كه گفته ميشود هل قعد و در جمله معطوفۀ بواو يا فا يا ثم مقدم بر عاطف شود مانند«او لم ينظروا- او لم يسيروا...» الف گاه از معناى استفهامى خود خارج شده و براى معانى ديگر آيد از اين قرار:

١-تسويه كه بعد از كلمۀ«سوا، ما ادرى،ما ابالى»واقع ميشود مانند سَوٰاءٌ عَلَيْهِمْ أَسْتَغْفَرْتَ لَهُمْ أَمْ لَمْ تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ -و ما ابالى أ قمت ام قعدت» و بالجمله در موردى است كه بجاى مصدر نشيند.

٢-انكار ابطالى كه مقتضى اين معنى است كه بعد آن غير واقع است و مدعى و قرع آن كاذب است مانند أَ فَأَصْفٰاكُمْ رَبُّكُمْ بِالْبَنِينَ - وَ اتَّخَذَ مِنَ الْمَلاٰئِكَةِ إِنٰاثاً - فَاسْتَفْتِهِمْ أَ لِرَبِّكَ الْبَنٰاتُ وَ لَهُمُ الْبَنُونَ - أَ فَسِحْرٌ هٰذٰا - أَ يُحِبُّ أَحَدُكُمْ أَنْ يَأْكُلَ لَحْمَ أَخِيهِ مَيْتاً .

٣-انكار توبيخى كه مقتضى اين معنى است كه ما بعد آن واقع است و كنندۀ آن ملوم است مانند أَ تَعْبُدُونَ مٰا تَنْحِتُونَ - أَ غَيْرَ اللّٰهِ تَدْعُونَ - أَ إِفْكاً آلِهَةً دُونَ اللّٰهِ تُرِيدُونَ - أَ تَأْتُونَ الذُّكْرٰانَ - أَ تَأْخُذُونَهُ بُهْتٰاناً .

٤-تقرير باين معنى كه مخاطب را وادار بر اقرار و اعتراف كنى كه ثبوت يا نفى آن نزد او معلوم است.مانند «ا ضربت زيدا-أ زيدا ضربت-ا أنت فعلت هذا».

٥-تهكم مانند أَ صَلاٰتُكَ تَأْمُرُكَ أَنْ نَتْرُكَ مٰا يَعْبُدُ آبٰاؤُنٰا .

٦-امر مانند«ا أسلمتم.اى اسلموا» ٧-تعجب مانند أَ لَمْ تَرَ إِلىٰ رَبِّكَ كَيْفَ مَدَّ الظِّلَّ .

٨-استبطاء مانند أَ لَمْ يَأْنِ لِلَّذِينَ آمَنُوا .

٩-فعل امر از« واى ياى»بمعنى