تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٨١ - ديهء قتل خطايى بر عاقله است عاقلهء انسان خداست چه معنا دارد ؟

( امروز ( رستاخيز ) بدهانهاى آنان مهر مى زنيم ، دستشان با ما صحبت مى دارد و پاهايشان به اندوخته هاى آنان گواهى مى دهد ) .


((٢٤٧٠)) گر خطا كشتم ديت بر عاقله است عاقلهء جانم تو بودى از الست
ديهء قتل خطايى بر عاقله است . عاقلهء انسان خداست چه معنا دارد ؟
از نظر فقهى اگر قتل از روى خطا اتفاق بيفتد ، قصاصى وجود ندارد ، بلكه بايد ديهء مقتول از عاقلهء قاتل گرفته شود . تعيين عاقلهء قاتل مورد اختلاف نظر مى باشد .
آن چه كه معروف ميان فقها است ، عاقلهء يك انسان خويشاوندان پدرى او است ، مانند برادرها و عموها و فرزندان آنان ، و در بارهء پدر كه آيا از عاقله است يا نه ؟ اختلاف نظر وجود دارد .
در حكمت اين حكم فقهى مطالبى را مى توان مطرح كرد . از آن جمله : ايجاد وابستگى ميان خانواده ها و جلوگيرى از تلاشى آنها ، وقتى كه احساس كنند كه خسارت خطاها و اشتباهات جنايى دامن گير آنها هم خواهد گشت ، در تعليم و تربيت و راهنمايىهاى اخلاقى و دينى بذل مساعى خواهند كرد . طعم انسانى اين حكم در دوران ما بهتر احساس مى شود ، زيرا غربت و بيگانگى انسانها بحدى از شدت رسيده است كه بدين وسيله مى توان نام دوران ما را دوران بيگانگى انسانها از خويشتن و ديگران ناميد .
اما اين كه عاقلهء انسان خداست ، از يك جهت متين و معقول است و آن وابستگى