تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٧ - آيا جلال الدين مولوى يك انسان شناس است ؟

پرتو نورى كه يك تئورى ديگر بر صحنهء عمل اندازه گيرى مى اندازد انجام مى شود به عبارت ديگر ، بايد گفت كه اين اصلاحات به الهام يك فرضيه صورت مى پذيرد « [١] ٥ - « اگر نظرى بگذشته بيندازيم و راهى را كه تا كنون علم فيزيك در آن پيش رفته از نظر بگذرانيم ، به اين نتيجه مى رسيم كه ترقيات آينده نيز اصولا مربوط به تكامل و توسعهء روشهاى اندازه گيرى خواهد بود . در اين مرحله است كه من با نظر پيروان فلسفهء تحققى كمال موافقت را دارم .
فرق ما در اين است كه آنان اندازه گيرى پژوهشى را كه به وسيلهء ادراك حسى انجام مى شود ، تمام حقيقت و خاتم عملياتى مى دانند كه علم فيزيك به وسيلهء آنها پيش مى رود ، در صورتى كه نظر من آن است كه نتايج اندازه گيريهاى فيزيكى هنگام پژوهش همچون مخلوط در هم ريخته‌اى است كه نماينده ثبت و نگارش حوادث عالم خارجى است ، و در صحت اين نگاشته ها ، به طور نسبى ، هم خود دستگاههاى ثبت كننده موثر است و هم نيروى تعبير حسى كسى كه مشغول پژوهش است . تجزيه و تحليل و تصحيح اين گزارش تو بر تو ، يكى از وظايف اساسى پژوهش علمى به شمار مى رود . بنا بر اين ، از ميان نتايجى كه از اندازه گيرى تجربى به دست مى آيد ، بايد آن را انتخاب كنيم كه با موضوع بحث و تحقيق ما ارتباط داشته باشد ، زير هر كوشش خاصى كه براى اكتشاف واقعيت جهان فيزيكى مى شود ، نمايندهء سؤال مخصوصى است كه ما از طبيعت و در بارهء آن مى كنيم . » [٢] ٦ - « . . . به عقيدهء من مسئلهء ارادهء انسان هيچ ارتباطى با دو طرف مخالف فيزيك آمارى و فيزيك عليتى ندارد . ارادهء انسان اهميت خاص و وضع عقيمى دارد كه آن را از هر فرضيهء فيزيكى يا زيست شناختى مستثنا و متمايز و مستقل نگاه مى دارد . » [٣]

[١] همان مأخذ ، ص ١٢٩ و ١٣٠ . .
[٢] همان مأخذ ، ص ١٣٥ و ١٣٦ . .
[٣] همان مأخذ ، ص ١٤٤ . .