تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ١١٦ - ٤ - پس از فرض اين كه قانون عليت در جهان هستى حكمفرما است اين قانون هم مانند ساير قوانين تحت سيطرهء الهى در جريان است

٤ - پس از فرض اين كه قانون عليت در جهان هستى حكمفرما است . اين قانون هم مانند ساير قوانين تحت سيطرهء الهى در جريان است
از سبب سازيش من سودايىام وز سبب سوزيش سوفسطايىام [١] كاين سبب را آن سبب آورد پيش بىسبب هرگز سبب كى شد ز خويش اين سبب را آن سبب عامل كند باز گاهى بىپر و عاطل كند [٢] مركب همت سوى اسباب راند از مسبب لاجرم محجوب ماند آن كه بيند او مسبب را عيان كى نهد دل بر سببهاى جهان از مسبب يابد او در يك صباح از نجات و از فلاح و از نجاح [٣] چشم بر اسباب از چه دوختيم ؟
گر ز خوش چشمان كرشم آموختيم هست بر اسباب اسبابى دگر در سبب منگر در آن افكن نظر [٤] چشم بگشا و مسبب را نگر تا شوى فارغ ز اسباب و نظر [٥] اى گرفتار سبب بيرون مپر ليك عزل آن مسبب ظن مبر هر چه خواهد آن مسبب آورد قدرت مطلق سببها بر درد [٦] از مسبب مى رسد هر خير و شر نيست اسباب و وسايط را اثر [٧] هين ز سايه شخص را مى كن طلب در مسبب رو گذر كن از سبب [٨]

[١] دفتر اول ، ص ١٣ بيت ٥٩ . .
[٢] دفتر اول ، ص ١٩ بيت ٦٩ و ٧٠ . .
[٣] دفتر دوم ، ص ١٣٦ بيت ٣٦ و ٣٧ و ٣٨ . .
[٤] دفتر سوم ، ص ١٧٧ بيت ٢٦ و ٢٧ . .
[٥] دفتر چهارم ، ص ٢٥٤ بيت ٥ . .
[٦] دفتر پنجم ، ص ٣٠٥ بيت ٢١ و ٢٢ . .
[٧] دفتر پنجم ، ص ٣٠٥ بيت ٢٨ . .
[٨] دفتر ششم ، ص ٣٥٩ بيت ٥٢ . .