تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ١٢٧ - ٦ - تا دوم بار زاييده نشويد نمى توانيد معناى عليت را كاملًا بفهميد

« آلودگى نادانى همان ندانستن چهار حقيقت آريايى است ، [١] ندانستن اين كه كامها و منى رنجاند . ندانستن اين كه منم پندار و بىراهه است ، بنادانى آلوده بودن در بند بودن است ، رهرو كوشا عزم آن دارد كه آلودگىها را در خود ريشه كن كند و بنيادش را بر اندازد . با اين كار رهرو « كردنى كرده شد » بار به زمين نهاده شد و او به اوج شناسايى رسيده است . او يك ارهت است . چون آلودگىها ، خاستگاه آنها رهايى از آنها . . . را دريافتم و فهميدم دلم از آلودگى كام . . . آلودگى هستى . . . و آلودگى نادانى آزاد شد و چون آزاد شدم در من شناسايى آزادى من پيدا شد ، دانستم كه زائيده شدن پايان يافت ، سلوك قدسى انجام گرفت ، كردنى كرده شد و آن سوى اين چيزى نيست » [٢] در جاى ديگر مى گويد : « رهرو چون به آزادى رسيد ، در او اين دانش پيدا مى شود كه « آزادم » مى داند كه زائيده شدن پايان گرفت ، سلوك قدسى انجام يافت ، كردنى كرده شد . . . » [٣] در اين كه با تولد طبيعى يك انسان از پدر و مادر و غوطه خوردن در دريايى از قوانين طبيعى كه او را در ميان گرفته و از هر طرف تحت تأثير خود قرار مى دهند ، همهء انسانيت انسان به وجود نيامده است ، جاى ترديد نيست . زيرا چند عدد اسپرماتوزئيد و اوول نمو كرده و چنگال باز كرده و داراى گيرندگى و بر گردانندگى متنوع از جهان طبيعت را ، انسان ناميدن ، بزرگترين جنايت به مفهوم انسان است كه خيلى بالاتر است از محصول شهوترانى بىاختيار يك نر و ماده‌اى كه فقط و فقط كارى جز تغيير موقعيت در نطفه از حالتى به حالت ديگر صورت نگرفته است .
تولد آدمى دو بار و سه بار نيست ، بلكه ممكن است صدها بار در اين دنيا متولد شود ، زيرا تولد دوم آدمى از موقعى شروع مى شود كه آگاهى به « خود » را به دست

[١] حقايق عالى و آريايى ( نجيب و والا ) : شناسايى رنج ، علت رنج ( خاستگاه رنج ) نابود ساختن رنج ، راه ميانه‌اى كه به نيروانه مى رسد . .
[٢] بودا ، آقاى پاشايى ، ص ٤٧ . .
[٣] بودا ، آقاى پاشايى ، ص ٦١ . .