تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٥٢٣ - آيا ممكن است كرهء زمين روزى به شكل يك وطن واقعى براى عموم انسانها از هر نژاد و هر مكتب كه بوده باشند در آيد ؟

١ - وطن و ديار ، يك چيز خيالى نيست ، بلكه حقيقتى دارد و علاقهء انسان به وطن طبيعى است .
٢ - وطن انسان به طور طبيعى قابل دفاع است .
٣ - اخراج يك فرد يا يك گروه را از وطن خود بدون علت ممنوع است .
٤ - مبارزه در راه وطن و مبارزه در حفظ آن مطلوب است .
٥ - اگر وطن براى يك انسان ناهموار باشد و شخصيت انسانى و ايده ئولوژيكى او را مختل نمايد ، بايد علاقهء خود را از وطن ببرد و در صورت عدم توانايى اصلاح آن ، وطن را ترك كند و مهاجرت نمايد . مادهء ٢٩ از اعلاميهء جهانى حقوق بشر نيز چنين مى گويد :
« هر كس در مقابل آن جامعه‌اى وظيفه دارد كه رشد آزاد و كامل شخصيت او را ميسر سازد . . » [١] و چنان كه در اول مباحث وطن اشاره كرديم : آشيانه طبيعى ميهن محبوبتر از آشيانهء بدن و خانواده نيست و ما مى بينيم كه اين دو آشيانه تابع تكامل روحى و شخصيت انسانى مى باشد ، نه اين كه انسان پيرو آن دو آشيانه قرار گرفته و در لانهء طبيعى خود سقوط نمايد .
آيا ممكن است كرهء زمين روزى به شكل يك وطن واقعى براى عموم انسانها از هر نژاد و هر مكتب كه بوده باشند در آيد ؟
پاسخ مثبت به اين سؤال پيش از پاسخ مثبت به سؤالات زير امكان پذير نمى باشد .
١ - آيا امكان دارد كه آشيانه هاى طبيعى بشرى ، به طورى تفسير و توجيه شود كه از رحم مادر گرفته تا خاندان و وطن را به عنوان گذرگاه به آشيانه قاره و سپس همهء كرهء زمين ، تلقى نموده و طعم جهان وطنى را بچشد ؟ ٢ - آيا تضادها و اختلافات روانى و نژادى و جغرافيايى و اقتصادى و ايده ئولوژيكى مى تواند به جاى رقابتهاى كشنده ، به شكل آن اختلافات و تضادها بر آيد

[١] اعلاميهء جهانى حقوق بشر ماده ٢٩ . .