تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٤٩٤ - گرفتگىهاى روانى نبايد انسان راه رو را مأيوس و نااميد بسازد

تو را مانند يك سكه در روى ميز قمار بربايد . اين چه هيجان و خود باختگى است ؟ ب - دل دادن افراطى بيك موضوع خواه انسانى و خواه طبيعى ، خواه آن دلباختگى از روى اجبار باشد و خواه از روى اختيار و خواه آن موضوع شادى انگيز باشد ، يا غم انگيز و خواه وسيله باشد يا هدف و به طور عموم هر دلباختگى يك دل گرفتگى مخصوص را در دنبال خود مانند يك نتيجهء ضرورى مى كشاند و مى آورد . علت اين وابستگى دلباختگى و دل گرفتگى همان احساس سنگينى زنجير گرانبار است كه به دست و پاى روان آدمى در موقع دلباختگى پيچيده مى شود .
آن آزادى مطلق كه در ذات روان انسانى وجود دارد . در موقع دلباختگى رو به تباهى مى رود و موجب انقباض و گرفتگى روحى مى گردد .
هيچ اصل و قانونى براى بهداشت روحى مانند حفظ تعادل روانى در قاموس بشرى وجود ندارد و براى همين است كه خداوند متعال در قرآن مجيد مى فرمايد :
« لِكَيْلا تَأْسَوْا عَلى ما فاتَكُمْ وَلا تَفْرَحُوا بِما آتاكُمْ » ٥٧ : ٢٣ . [١] [ چون مبادى عاليهء هستى و زندگى به دست خدا است ] ( تا به آن چه كه از دست شما رفته است اندوهگين نباشيد و به آن چه كه خدا به شما داده است شادمان نگرديد ) به نظر مى رسد مادامى كه انسان اين حقيقت را درك نكند كه در گذرگاه زندگى در قلمرو هستى بهر موضوعى كه برسد و بتواند با يكى از جهات وجوديش با آن رابطه‌اى برقرار نمايد . آن موضوع اعم از انسانى و جهانى ارزشى جز تماس محدود با وجود انسان و بر طرف كنندهء احتياج معين از حركت و تكاپوى او ندارد ، هرگز نخواهد توانست به نعمت عظماى تعادل روانى نائل گردد .
بدون ارزيابى منطقى اشياء خارج از ذات آدمى كه موجب درك عظمت روح مى باشد ، تعادل مزبور بر قرار نخواهد گشت . طبيعت با تمام عظمتش ، انسانها با تمام ارزش و اعتلاى وجودى كه دارند از آن جهت كه با سطح مجاور طبيعت روح

[١] سوره الحديد ، آيهء ٢٣ . .