تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ١٠١ - مقدمهء دوم - تقسيم حوادث براى تشخيص حادثهء مشمول عليت

شده است ؟ ٥ - آيا تا پيش از درخشش فرهنگ يونان باستان تعاقب حوادث از رويدادهاى عليت تفكيك شده است يا نه ؟ . . . اينها يك عده سؤالات است كه پاسخ بانها آن قدرها هم كه گمان مى رود سهل و ساده نيست . مخصوصاً درك اين مسئله كه آيا در دورانهاى ابتدايى ، انتقال ذهن انسانها از معلولات مورد مشاهده به علل هم سنخ خود آسانتر بوده است يا انتقال به علل بدون سنخيت ؟ و چون پيش از اوگوست كنت اين مسئله را توضيح بدهد به ، تقسيم دورانهاى ادراك بشرى به متافيزيكى و فلسفى و تحققى پرداخته است لذا اعتبار علمى تقسيم مزبور چندان اهميتى ندارد .
مقدمهء دوم - تقسيم حوادث براى تشخيص حادثهء مشمول عليت نسبت هر يك يا چند رويداد به يك يا چند رويداد ديگر انواع بسيار گوناگون دارد . از آن جمله :
١ - با ملاحظهء قرار گرفتن دو يا چند رويداد در رودخانهء زمان يكى پس از ديگرى . اين نوع به چند قسم مختلف تقسيم مى گردد :
الف - تعاقب حوادث بدون كوچكترين رابطه ميان آنها ، مانند باريدن باران امروز و كتاب خريدن يك انسان در فردا .
تعاقب حوادث با رابطه‌اى كه معلول يك عامل خارج از متن رويدادهاى پشت سر هم است ، مانند فصول چهارگانه ( بهار ، تابستان ، پائيز ، زمستان ) كه تعاقب آنها ناشى از عامل كيفيت قرار گرفتن زمين با آفتاب است و مانند شب و روز . . . ب - تعاقب حوادث يكى پس از ديگرى با رابطهء عليت ميان آنها . موضوع بحث ما در اين صفحات همين قسم است كه داراى اهميت فوق العادهء است .
ج - بروز حوادث يكى در كنار ديگرى ( در عرض هم ) اين گونه حوادث هم بر دو قسم مهم تقسيم مى شوند .