تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٥٢٢ - گروه سوم - آيات زيادى است كه با اشكال مختلف وطن را در موقع ناهموارى براى زندگى به طور عموم و زندگى معتقدانه به ايده آل دينى بالخصوص ، قابل طرد و مهاجرت از آن را مطلوب معرفى مى كند

« إِنَّ اَلَّذِينَ تَوَفَّاهُمُ اَلْمَلائِكَةُ ظالِمِي أَنْفُسِهِمْ ، قالُوا فِيمَ كُنْتُمْ ؟ قالُوا كُنَّا مُسْتَضْعَفِينَ فِي اَلأَرْضِ قالُوا أَ لَمْ تَكُنْ أَرْضُ الله واسِعَةً فَتُهاجِرُوا فِيها فَأُولئِكَ مَأْواهُمْ جَهَنَّمُ وَساءَتْ مَصِيراً . » ٤ : ٩٧ [١] ( كسانى را كه فرشتگان در حالى كه ستم به خود روا داشته‌اند ، در مى يابند ، به آنان مى گويند در چه حال بوديد ؟ آنان به فرشتگان پاسخ مى دهند كه ما در روى زمين بىنوايان بوده‌ايم . فرشتگان مى گويند :
مگر زمين خدا پهناور نبود كه مهاجرت كنيد ( تا ستمديده واقع نگرديد ) جايگاه آن مردم كه به خود ستم روا داشته‌اند ، دوزخ و پايان كارشان بد است ) .
در اين آيه صريحاً كسانى را كه در وطن مظلوم شده و توانايى مهاجرت داشته‌اند ولى مهاجرت نكرده‌اند ، توبيخ فرموده ، بلكه از آن جهت كه وعدهء آتش دوزخ به آنان داده شده است ، مرتكب گناه كبيره گشته‌اند . در جاى ديگر مى فرمايد :
« وَما لَكُمْ لا تُقاتِلُونَ فِي سَبِيلِ الله وَاَلْمُسْتَضْعَفِينَ مِنَ اَلرِّجالِ وَاَلنِّساءِ وَاَلْوِلْدانِ اَلَّذِينَ يَقُولُونَ رَبَّنا أَخْرِجْنا مِنْ هذِه اَلْقَرْيَةِ اَلظَّالِمِ أَهْلُها وَاِجْعَلْ لَنا مِنْ لَدُنْكَ وَلِيًّا وَاِجْعَلْ لَنا مِنْ لَدُنْكَ نَصِيراً . » ٤ : ٧٥ [٢] ( چه شده است به شما كه نمى جنگيد در راه خدا و در راه بىنوايان از مردان و زنان و فرزندان كه مى گويند :
اى پروردگار ما ، ما را از اين آبادى كه اهلش ستمكاراند بيرون كن و نجاتمان ده و براى ما از نزد خود ولى و سلطه و ياورى عطا فرما ) .
در اين مضامين آياتى با اشكال مختلف در قرآن ديده مى شود . ما محصول اين آيات را به طور اختصار متذكر مى شويم :

[١] سوره النساء ، آيهء ٩٧ . .
[٢] سوره النساء ، آيهء ٧٥ . .