دانشنامه اميرالمؤمنين بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٣٥٨ - ١ معترضان و انقلابيون سنتشناس و استوار انديش

طبرى نيز ضمن اشاره به بعضى نكات، از ذكر بقيّه آنها صرف نظر كرده و گفته است:

ما بسيارى از عواملى را كه به دست قاتلان عثمان بهانه داد تا كشتن او را توجيه كنند، بيان كرديم و از بسيارى ديگر، به خاطر علّت‌هايى كه ما را به ترك نقل آنها بر انگيخت، صرف نظر كرديم.[١]

تا اين جا صحبت از زمينه‌ها و عوامل قيام بر ضدّ عثمان بود؛ ولى نكته مهم‌تر و قابل تأمّل‌تر، بررسى افراد و گروه‌هاى شركت‌كننده در اين خيزش است. روشن است كه همه كسانى كه در اين جريان گسترده شركت كرده‌اند، هم‌هدف نيستند و برخى، آرمان‌هايى ديگر دارند. عوامل دخيل در اين جريان را بدين سان مى‌توان معرّفى كرد:

١. معترضان و انقلابيون سنّت‌شناس و استوار انديش‌

در اين خيزش، چهره‌هاى برجسته‌اى از صحابيان و مؤمنان ژرف‌باور حضور دارند. به واقع، توده‌هاى عظيم مردم انقلابى، به رهبرى اينان حركت مى‌كنند. اين چهره‌ها كسانى نيستند كه بتوان اندكى در اخلاص، نيك‌نگرى و استوار انديشى آنان ترديد كرد. برخى از اينان عبارت‌اند از:

عمّار بن ياسر

عمّار از پيشتازان در اسلام و از مجاهدان استوارگام و سر افراز است. پيامبر خدا او را معيار حق مى‌شناسانَد و مى‌فرمايد:

إذَا اختَلَفَ النّاسُ كانَ ابنُ سُمَيَّةَ مَعَ الحَقِّ.

چون مردم با هم اختلاف كردند، پسر سميّه همراه حق است.[٢]

[١]. تاريخ الطبرى: ج ٤ ص ٣٦٥، الكامل فى التاريخ: ج ٢ ص ٢٨٦.

[٢]. المعجم الكبير: ج ١٠ ص ٩٦ ح ١٠٠٧١، سير أعلام النبلاء: ج ١ ص ٤١٦ ح ٨٤، البداية و النهاية: ف ج ٦ ص ٢١٤، كنز العمّال: ج ١١ ص ٧٢١ ح ٣٣٥٢٥.