دانشنامه اميرالمؤمنين بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٣٩١ - سياست اصلاح فرهنگى

لَو قَدِ استَوَت قَدَماىَ مِن هذِهِ المَداحِضِ لَغَيَّرتُ أشياءَ.[١]

اگر گام‌هايم از اين فتنه‌ها استوار آيد، امورى را دگرگون خواهم كرد.

امام، به آسانى و بدون درنگ، نمى‌توانست به آنچه در طول ٢٥ سال ريشه دوانده بود و ذهن‌ها و زبان‌ها، جان‌ها و منش‌ها بدان خو گرفته بودند و براى مردم، فرهنگى ديگر ساخته بود، مبارزه كند.

اين پيكار، بى‌گمان، نارضايتى‌هاى گسترده‌اى را در پى مى‌داشت و گرهى بر گره‌ها مى‌افزود و فرصت را براى اصلاحات ديگر نيز از دستْ مى‌گرفت. بايد شكيبايى پيشه مى‌شد، تا روزگارى كه زمان برچيدن ميوه فرا مى‌رسيد.

بارى، على ٧ اصلاحات را بر اساس برنامه‌اى دقيق و چشم‌اندازى روشن و اهدافى مشخّص، در جهت برگرداندن جامعه به سيره و سنّت نبوى آغاز كرد و گام اوّل را در جهت ايجاد و گسترش عدالت اجتماعى و جارى‌ساختن اصلاحات ادارى و اقتصادى برداشت و تا آخرين لحظه‌هاى زندگى ادامه داد، تا جامعه‌اى به تمام معنا «اسلامى» و مبتنى بر ارزش‌هاى قرآنى و آموزه‌هاى الهى پى افكند. افسوس كه كج‌انديشى‌ها، زشت‌خويى‌ها، نامردمى‌ها و ستمگرى‌ها، آن مرد عدالت و ايمان را از رسيدن به تمامى آن اهدافْ باز داشت.

آنچه اكنون بدان مى‌پردازيم، گزارشى است از اصولى‌ترين اصلاحات علوى در زمينه‌هاى ادارى، فرهنگى، اقتصادى، اجتماعى، قضايى، امنيتى، نظامى و بين‌المللى، بر اساس نصوص حديثى و تاريخى، و نيز تبيين مبانى اصلاحات. بى‌گمان، شرح كامل مبانى سياسى امام و توضيح و تفسير چگونگى اصلاحات او، مجالى فراخ‌تر مى‌طلبد.

[١]. ر. ك: ص ٥٧٢ ح ١٣٤٨.