دانشنامه اميرالمؤمنين بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٣٥٢ - برخورد با آموزههاى دين

اين رفتارها و اين نواختن‌هاى ظالمانه و بخشش‌هاى متضاد با فرهنگ دينى، اندك اندك، اعتراض مردم را مى‌گسترانَد، تا بدان جا كه به شورشى همگانى و حركتى عمومى بر ضدّ عثمان تبديل مى‌شود.

برخورد با آموزه‌هاى دين‌

نكته مهمّى كه گاه از ديد محقّقانْ پنهان مانده و شايان بسى توجّه است، تغيير و دگرسانى در دين و تحريف و دستكارى احكام الهى از سوى عثمان است كه در روزهاى شورش، در شعارها و سخنان مخالفان خليفه به روشنى ديده مى‌شود.

گشاده‌دستى‌هاىِ خليفه در بيت المال، بخشش‌هاى بى‌حساب وى و نيز به كار گمارى‌هاى بى معيار و به دور از سياست از يك سو و تلاش مورّخانى كه به جاى نگاهبانى از ميراث تاريخى، نگهبان شخصيّت‌هاى تاريخى بوده و چهره‌ها را پرداخته و بر ساخته‌اند، از سوى ديگر، نگذاشته تا اين بُعد از ناهنجارى‌هاى خليفه كه شايد بيشترين نقش را در خيزش مردم داشته است نمايان شود. نمونه‌هايى را مى‌آوريم.

روايت شده كه به زيد بن ارقم گفته شد: چرا عثمان را تكفير كرديد؟ گفت:

به خاطر سه چيز: اموال را تنها بازيچه اغنيا قرار داد و به ديگران نداد؛ آن دسته از اصحاب پيامبر خدا را كه در راه دينْ هجرت كرده بودند، در جايگاه كسانى قرار داد كه با خدا و پيامبرش جنگيده بودند؛ و به غير كتاب خدا عمل كرد.[١]

عمّار ياسر كه در حق‌مدارى، شهره آفاق بود و در خيزش بر ضدّ عثمان نقش مؤثّرى داشت، در هنگامه صفّين، خطبه‌اى خواند و در ضمن آن، براى ترغيب مردمان بر ضدّ معاويه گفت:

انهَضوا مَعي عِبادَ اللّهِ إلى قَومٍ يَطلُبونَ فيما يَزعُمونَ بِدَمِ الظّالِمِ لِنَفسِهِ، الحاكِمِ‌

[١]. الشافى: ج ٤ ص ٢٩١.