دانشنامه اميرالمؤمنين بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٤٤٠ - ٣ تقويت روحيه سپاه

از جمله شيوه‌هاى شايان توجّه على ٧ در نبرد، توجّه به نقش «تلقين» است كه امام، براى افزون‌سازى نيروى معنوى مجاهدان، از آن بهره مى‌گرفت و آن را بدانها توصيه مى‌كرد. امام، درباره تجربه شخصى خود به فرزندش محمّد بن حنفيه مى‌گويد:

إنَّني لَم ألقِ أحَدا إلّا حَدَّثَتني نَفسي بِقَتلِهِ، فَحَدِّث نَفسَكَ بِعَونِ اللّهِ بِظُهوركَ عَلَيهِم.[١]

من با كسى [در جنگ‌] رو در رو نشدم، جز آن‌كه به خودم كُشتن او را تلقين مى‌كردم. پس پيروزى بر آنان را با كمك الهى، به خود تلقين كن.

از سوى ديگر، امام نشان مى‌دهد كه تلقين ضعف و هراس و توانمندى حريف، از جمله موجبات درهم‌ريختگى صفوف و شكست از حريف است. از امام سؤال كردند:

بِأَيِّ شَي‌ءٍ غَلَبتَ الأَقرانَ؟

چگونه بر هماوردان، پيروز گشتى؟

در پاسخ فرمود:

ما لَقيتُ رَجُلًا إلّا أعانَني عَلى نَفسِهِ.[٢]

كسى را نديدم، جز آن‌كه مرا بر خود، يارى داد.

يكى ديگر از راه‌هاى تقويت بنيه معنوى، ترسيم بس گوياى فرجام شوم دنيوى و اخروى تن‌زدن از نبرد با دشمن و فرار از صحنه جنگ، توسط على ٧ بود، كه از جمله روش‌هاى مقاوم سازى روانى مجاهدان در سياست‌هاى نظامى علوى است.

افزون بر آنچه ياد شد، امام بر اين نكته تأكيد مى‌كرد كه فرماندهان، هرگز آنچه از واقعيت وضع حاكم را كه تأثير سوء در روح و روان رزم‌آوران دارد، افشا نكنند.

[١]. ر. ك: ج ٤ ص ٣١٦ ح ١٧٧٤.

[٢]. نهج البلاغة: حكمت ٣١٨.