دانشنامه اميرالمؤمنين بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٥٧١ - ٢/ ٣ بازگرداندن ثروتهاى عمومى

٢/ ٣

بازگرداندن ثروت‌هاى عمومى‌

١٣٤٦. امام على ٧‌ از سخنان او درباره بازگرداندن زمين‌هايى كه عثمان به تيول بنى اميه درآورده بود، به مسلمانان: به خداوند سوگند، اگر هر تيولى را بيابم كه با آن، زنان به تزويج درآمده و كنيزكان خريدارى شده باشند، آن را بازخواهم گرداند. به درستى كه در عدالت، گشايش است و آن كه عدالت بر او تنگ باشد، ستم بر او تنگ‌تر خواهد بود.

١٣٤٧. شرح نهج البلاغة اين سخنرانى را كلبى به صورت روايتى مرفوع، به ابو صالح نسبت داده و او از ابن عبّاس نقل كرده است: على ٧، در دومين روز بيعت خود، در مدينه سخنرانى كرد و فرمود:

«هان، اى مردم! هر زمينى كه عثمان در تيول كسى درآورده، و هر ثروتى از ثروت‌هاى خدا كه بخشيده است، به بيت المال، باز خواهد گشت؛ چرا كه حقوق ديرين راچيزى باطل نسازد. اگر اين ثروت‌ها را بيابم كه با آن، زنان به تزويج درآمده، و [يا] در شهرها پراكنده شده‌اند، هر آينه، آن را به جاى نخستين بازگردانم؛ چرا كه در عدالت، گشايش است؛ و آن‌كه عدالت بر او تنگ باشد، ستم بر او تنگ‌تر خواهد بود».

تفسير اين سخن، چنين است: اگر براى كارگزار، اداره امور بر پايه عدل، دشوار باشد، در ستم، دشوارتر خواهد بود؛ چرا كه ستمگر، در مظانّ آن است كه از ستم، منع و باز داشته شود.

كلبى گويد: [على ٧‌] سپس فرمان داد تا تمام سلاح‌هايى كه در خانه عثمان بود و از آن عليه مسلمانان استفاده مى‌شد، گردآورى شود و فرمان داد تا ثروت‌هاى ويژه‌اى كه از شترهاى زكات در خانه او بود، گردآورى كنند. نيز فرمان داد شمشير و سپرش ضبط گردد و فرمان داد متعرّض اسلحه‌هايى كه با آنها با مسلمانان نبرد نگردد، نشوند؛ چنان‌كه از ضبط ثروت‌هاى او در خانه‌اش و جاهاى ديگر، خوددارى گردد. نيز فرمان داد ثروت‌هايى كه عثمان واگذار كرده، هرجا و نزد هركس يافت شد، برگردانده شود.

خبر اين رفتار، به عمرو بن عاص رسيد. او در سرزمين ايله از منطقه شام بود و