دانشنامه اميرالمؤمنين بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٣٦٨ - سند گزارش

٣. دعوت مردم به قيام بر ضدّ عثمان در كوفه، بصره و مصر؛

٤. به عهده داشتن رهبرى شورش بر ضدّ عثمان، كه به كشته شدن عثمان منتهى شد؛

٥. شعله‌ور كردن آتش جنگ جمل، در هنگامه‌اى كه به مصالحه نزديك مى‌شد.

به هر حال، گزارش يادشده را از لحاظ سند و متن، اندكى مى‌كاويم.

سند گزارش‌

در منابع مهمّ رجالى، ناقلان سند اين گزارش، يكسر تضعيف شده‌اند. بنگريد:

ابن حجر درباره «سيف» مى‌گويد:

سيف بن عمر تميمى بُرجُمى و نيز گفته مى‌شود: سعدى، يا ضبعى، و يا اسدى كوفى مؤلّف كتاب الردّة و الفتوح است. ابن معين مى‌گويد: «ضعيف الحديث است» و در جاى ديگر مى‌گويد: «يك سكّه پول خرد و بى ارزش، از او بهتر است». ابو حاتم مى‌گويد: «متروك الحديث است و حديثش به حديث واقدى مى‌مانَد». ابو داوود مى‌گويد: «اهميّتى ندارد» و نسايى و دارقُطنى مى‌گويند: «ضعيف است». ابن عَدى مى‌گويد: «برخى از احاديثش شناخته شده‌اند؛ ولى عموم آنها ناشناخته‌اند و مؤيّد و پشتيبانى ندارند». ابن حبّان مى‌گويد: «احاديثى ساختگى را از بزرگان نقل مى‌كند [و به آنان نسبت مى‌دهد] و گفته‌اند كه او جعل حديث مى‌كرده است». ابن حبّان در ادامه سخنش مى‌گويد: «به زنديقى‌گرى نيز متّهم شده است». برقانى از دارقطنى نقل مى‌كند كه: «او متروك است» و حاكم [نيشابورى‌] مى‌گويد: «به زنديقى‌گرى نيز متّهم شده است و روايتش بى‌اعتبار است». نوشته‌اى به خطّ ذهبى خواندم كه سيف، در زمان [هارون‌] الرشيد مُرد.[١]

و علّامه امينى در ذكر «سَرى» مى‌گويد:

[١]. تهذيب التهذيب: ج ٢ ص ٤٦٦ و ٤٦٧ ش ٣١٨٤، تهذيب الكمال: ج ١٢ ص ٣٢٦ ش ٢٦٧٦.