دانشنامه اميرالمؤمنين بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٤١٢ - ٦ اخذ منصفانه ماليات

همه اين گفتارها و هشدارها و توصيه‌هاى امام به بازاريان در رعايت انصاف، عدالت و خلق و خوى انسانى و كرامت و رادمردى، شايان توجّه‌اند.

٦. اخذ منصفانه ماليات‌

حكومت، در نگاه امام على ٧، براى مردم و در جهت احقاق حقوق مردم است. چنين است كه بخشى از نيازهاى مالى حكومت را بايد مردم بپردازند؛ همان‌ها كه از وجود حكومت، بهره مى‌گيرند و در سايه آن، به توليد و تجارت و ... مى‌پردازند. وضعِ ماليات در تمام نظام‌ها با چنين آهنگى شكل مى‌گيرد، گو اين‌كه چگونگى فراگيرى و وصول آن در نظام‌هاى مختلف، متفاوت است. در سياست علوى، ضمن تأكيد بر وضعِ ماليات و مسئوليت دولت در فراگيرى گرفتن آن از مردم، نوعِ نگاه به ماليات و چرايى و چگونگى گرفتن آن از مردم، شايان توجّه است. اعتماد به مردم، تأكيد بر عدم مشكل‌آفرينى براى مردم، توجّه دادن مردم به جايگاه ماليات و اهميّت آن و ... شايان توجه است.

امام على ٧ در دستورالعملى به يكى از كارگزاران خود مى‌فرمايد: «هرگز در وصول ماليات، تازيانه برنكشيد و در گرفتن آن، مردم را در تنگنا قرار ندهيد»؛ و كارگزار، مى‌گويد كه اگر چنين شود، بايد بدان گونه كه رفته‌ام، بازگردم، يعنى مردمْ خود، چيزى نخواهند داد. امام مى‌فرمايد: «گرچه چنين شود».[١]

نگريستن در آموزه‌هاى علوى در اين زمينه، نشان‌دهنده آن است كه سازمان و مأموران ماليات، موظف‌اند ضمن هوشيارى و دقّت لازم در جهت تأمين بيت‌المال و فراگيرى دقيق مسائل مربوط به ماليات، بكوشند تا اعتماد مردم را جلب كنند و اخلاق اسلامى و رفتار دينى را مراعات كنند.

[١]. ر. ك: ج ٤ ص ١٠٦ ح ١٤٨٣.