دانشنامه اميرالمؤمنين بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٨٩ - تحليل وقايع شورا

تحليل وقايع شورا

جريان شكل‌گيرى خلافت پس از پيامبر خدا، بسى شگفت‌انگيز و تنبّه‌آفرين است. جريان سقيفه روى مى‌دهد و از درون آن، خلافت ابو بكر رقم مى‌خورد و چنان ادّعا مى‌شود كه اجماع امّت، بر آن است.

ابو بكر، عمر را بر جاى خود نصب مى‌كند و بدين سان، شيوه «تعيين جانشين (استخلاف)» را بنياد مى‌نهد. اكنون عمر در واپسين روزهاى زندگى و در بستر مرگ، در انديشه آينده جامعه اسلامى است.

گزارش‌هاى تاريخى به خوبى گواه‌اند كه عمر نيز به نوعى به «استخلاف» مى‌انديشد، بدين ترتيب كه او از كسانى ياد مى‌كند كه اگر مى‌بودند، خلافت را بدانها مى‌سپرد، از جمله: معاذ بن جبل،[١] ابو عبيده جرّاح،[٢] و سالم (آزاد شده حذيفه).[٣]

به هر حال، عمر به شورا مى‌انديشد؛ شورايى كه بتواند آرمان‌ها و اهداف او را

[١]. الطبقات الكبرى: ج ٣ ص ٥٩٠، تاريخ المدينة: ج ٣ ص ٨٨١، الإمامة و السياسة: ج ١ ص ٤٢.

[٢]. تاريخ الطبرى: ج ٤ ص ٢٢٧، الطبقات الكبرى: ج ٣ ص ٤١٢، تاريخ المدينة: ج ٣ ص ٨٨١، الفتوح: ج ٢ ص ٣٢٥.

[٣]. تاريخ الطبرى: ج ٤ ص ٢٢٧، الطبقات الكبرى: ج ٣ ص ٣٤٣، تاريخ المدينة: ج ٣ ص ٨٨١، الفتوح: ج ٢ ص ٨٦.