دانشنامه اميرالمؤمنين بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٤٤٥ - ز رفتار نيك با بازماندگان دشمن

هر چيز ديگر، مقدّم است. امام، ايجاد و گسترش اين حالت را در اوج نبرد نيز فراموش نمى‌كرد. چون صف‌ها آراسته مى‌شد و نيروها آماده درگيرى مى‌شدند، امام سخن مى‌گفت و با سخنانى روشنگر، مى‌كوشيد تا فتنه را خاموش كند؛ امّا سود نمى‌بخشيد و خيره‌سرى دشمن، جنگ را ناگزير مى‌ساخت. امام، در هنگام جنگ، به نيايش مى‌پرداخت، ياد خدا را در دل‌ها زنده مى‌كرد و با زمزمه‌هاى عارفانه، فضاى سپاه خود را عطرآگين مى‌ساخت و از خدا استمداد مى‌جست. بدين‌سان، جهاد و نبردش نيز مقدمه حبّ الهى بود و زمينه نزديك شدن به خدا، و گامى در جهت تحقّق آرمان‌هاى الهى و ارزش‌هاى انسانى. محتواى دعاهاى امام در نبرد و مضمون نيايش‌هاىِ آن بزرگوار، بر آنچه آمد، دليلى است روشن و بسى قابل تأمّل.

و شروع كردن جنگ در بعد از ظهر

امام، از هر راهى و با هر تمهيدى مى‌كوشيد تا جنگ، كم‌ترين ضايعه را داشته باشد و تا آن‌جا كه ممكن است، پس از ناگزيرى از نبرد، كسانِ اندكى كشته شوند. بدين سان، امام مى‌كوشيد تا نبرد، بعد از ظهر آغاز شود، تا با فرا رسيدن شب، جنگْ دامن برچيند و در نتيجه، خونِ كم‌ترى ريخته شود و جنگجويان، زودتر باز گردند و فراريان از صحنه، بتوانند بگريزند.

ز رفتار نيك با بازماندگانِ دشمن‌

چون آتش جنگ فروكش مى‌كرد، على ٧ دستور مى‌داد كه با سپاه شكست‌خورده، مجروحان، اسيران و بازماندگانِ سپاه دشمن، بويژه با زنان، نهايت خوش‌رفتارى انجام شود. امام چنان‌كه پيش‌تر نيز آورديم، دستور مى‌داد تا فراريان را دنبال نكنند، مجروحان را نكشند، به خانه‌هاى مردم وارد نشوند، از اموال مناطقِ فراچنگ آمده جز آنچه در اردوگاه دشمن مى‌يابند چيزى برندارند، هرگز به زنان آزار نرسانند و متعرّض آنان نشوند، گرچه به آنان و فرماندهان نبرد، ناسزا بگويند.