دانشنامه اميرالمؤمنين بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٤٣٥ - ٦ مدارا با مخالفان سياسى

٥. قانون‌گرايى در برخورد با مجرمان‌

نظام حكومت على ٧، متّكى به قانونْ بود و در همه جوانب، قانون بود كه حكومت مى‌كرد، نه اراده فرد. بدين‌سان، او درآموزه‌هايش، به قانون‌گرايى‌و محوريت قانون، بسى تأكيد مى‌كرد. چنين بود كه در نظام حكومت او نه تنها شكنجه متّهمان و مظنونان به اقدامات ناروا ممنوع بود، كه مجرمان نيز شكنجه نمى‌شدند و به مجرم نيز هرگز اهانت نمى‌شد و اگر كسى مجرم شناخته مى‌شد، تنها و تنها به مقتضاى قانون، مجازات مى‌گشت، و اگر مجرى قانون، عمداً و يا سهواً، در اجراى حكم از مرز قانونْ تجاوز مى‌كرد، قصاص مى‌شد. چنين بود كه چون دريافت قنبر، سه تازيانه بيشتر به مجرمى نواخته است، او را با سه تازيانه قصاص كرد.[١]

٦. مدارا با مخالفان سياسى‌

امام، با مخالفان سياسى نيز هرگز با خشونت رفتار نمى‌كرد. مدارا در سياست علوى، اصلى بود خدشه‌ناپذير. اين مدارا تا مرز توطئه‌آفرينى مخالفان، پيش مى‌رفت. على ٧ بر اين باور بود كه مدارا با مخالفان، از تندى آنان مى‌كاهد و زمينه‌هاى صحنه‌آفرينى و جوسازى را از آنان مى‌ستاند. بر اين اساس بود كه تا خوارج به قتلْ دست نيازيدند و امنيت جامعه را به جد به خطر نيفكندند، با آنان برخورد نكرد، دشنام‌هاى آنان را تحمّل كرد و حتى حقوق آنان را از بيت المال، قطع نكرد. برخورد امام، با توطئه‌گران عليه امنيت داخلى، به تناسب حدّ و حدود توطئه آنان و نقشى بود كه در توطئه داشتند. گاه آنان را تبعيد مى‌كرد و ديگر گاه، به زندان مى‌افكند و در نهايت، چون هيچ‌گونه چاره‌انديشى‌اى كارساز نبود، با برخورد

[١]. ر. ك: ج ٤ ص ٢٤٨ ح ١٦٦٩.