دانشنامه اميرالمؤمنين بر پايه قرآن، حديث و تاريخ
(١)
تتمه بخش چهارم
٦ ص
(٢)
فصل دوم روزگار عمر بن خطاب
٧ ص
(٣)
2/ 1 منزلت عمر در نزد ابو بكر
٧ ص
(٤)
2/ 2 به خلافت رساندن عمر بن خطاب
٩ ص
(٥)
2/ 3 موضع امام در برابر خلافت عمر
١٥ ص
(٦)
2/ 4 مشورت عمر با امام در مشكلات
١٧ ص
(٧)
بيان
١٨ ص
(٨)
نكته
١٩ ص
(٩)
2/ 5 پذيرش آراى امام از سوى عمر
١٩ ص
(١٠)
2/ 5 1 مبدأ تاريخ
١٩ ص
(١١)
2/ 5 2 رفتن شخص عمر به جنگ با روميان
٢١ ص
(١٢)
2/ 5 3 رفتن شخص عمر به جنگ با ايرانيان
٢٣ ص
(١٣)
2/ 5 4 تقسيم زمينهاى كوفه
٣١ ص
(١٤)
2/ 5 5 آراستن كعبه
٣١ ص
(١٥)
2/ 5 6 سهم خليفه از بيت المال
٣٣ ص
(١٦)
فصل سوم زمينههاى خلافت عثمان
٣٥ ص
(١٧)
3/ 1 وصيت عمر درباره جانشين
٣٥ ص
(١٨)
3/ 2 شايستگان خلافت از ديدگاه عمر
٣٩ ص
(١٩)
3/ 3 آنچه در شورا گذشت
٤٩ ص
(٢٠)
3/ 4 معلوم بودن نتيجه شورا پيش از مشورت
٧٣ ص
(٢١)
3/ 5 موضع امام در برابر نتيجه شورا
٧٧ ص
(٢٢)
3/ 6 بانگ غم
٨٣ ص
(٢٣)
تحليل وقايع شورا
٨٩ ص
(٢٤)
فصل چهارم موجبات شورش بر عثمان
٩٩ ص
(٢٥)
4/ 1 رفاهزدگى
٩٩ ص
(٢٦)
4/ 2 گردش ثروت در ميان توانگران
١٠٣ ص
(٢٧)
4/ 2 1 دادن امتيازات ويژه به عمويش حكم بن ابى عاص
١٠٣ ص
(٢٨)
4/ 2 2 دادن امتيازات ويژه به پسر عمويش مروان بن حكم
١٠٥ ص
(٢٩)
4/ 2 3 دادن امتيازات ويژه به پسر عمويش حارث بن حكم
١٠٩ ص
(٣٠)
4/ 2 4 دادن امتيازات ويژه به دامادش عبد الله بن خالد
١٠٩ ص
(٣١)
4/ 2 5 آنچه به سعيد بن عاص داد
١١٣ ص
(٣٢)
4/ 2 6 آنچه به ابو سفيان بن حرب داد
١١٥ ص
(٣٣)
4/ 2 7 آنچه به عبد الله بن ابى سرح داد
١١٥ ص
(٣٤)
4/ 2 8 آنچه به زيد بن ثابت داد
١١٧ ص
(٣٥)
4/ 2 9 آنچه به پسر شريك دوران جاهليتش داد
١١٩ ص
(٣٦)
4/ 2 10 آنچه به طلحة بن عبيد الله داد
١١٩ ص
(٣٧)
4/ 2 11 آنچه به زبير داد
١٢١ ص
(٣٨)
4/ 2 12 ثروت عبد الرحمن بن عوف
١٢١ ص
(٣٩)
4/ 2 13 خليفه و مسئول بيت المال
١٢٥ ص
(٤٠)
4/ 2 14 اصرار بر ترجيح دادن نزديكان
١٢٧ ص
(٤١)
4/ 3 باز گرداندن راندهشدگان پيامبر خدا
١٣١ ص
(٤٢)
4/ 4 حاكم كردن برخى دشمنان اسلام(از ميان نزديكانش) بر سرزمينهاى اسلامى
١٣٥ ص
(٤٣)
4/ 5 جلوگيرى از اجراى حد بر وليد
١٤٥ ص
(٤٤)
تحريف تاريخ در ماجراى شرابخوارى وليد
١٥١ ص
(٤٥)
4/ 6 عفو قاتل هرمزان و دختر ابو لؤلؤ
١٥٣ ص
(٤٦)
4/ 7 مجازات كردن مخالفان بدعتهايش
١٦١ ص
(٤٧)
4/ 7 1 تبعيد ابو ذر
١٦١ ص
(٤٨)
تحريف تاريخ در ماجراى تبعيد ابو ذر
١٧٥ ص
(٤٩)
4/ 7 2 كتك زدن عمار ياسر
١٧٩ ص
(٥٠)
4/ 7 3 كتك زدن و كوچاندن عبد الله بن مسعود
١٨٩ ص
(٥١)
4/ 7 4 تبعيد عبد الرحمن بن حنبل
١٩٥ ص
(٥٢)
4/ 7 5 تبعيد عامر بن عبد قيس
١٩٥ ص
(٥٣)
4/ 7 6 كتك زدن و تبعيد كعب بن عبده
١٩٧ ص
(٥٤)
4/ 7 7 تبعيد گروهى از صالحان امت
٢٠٣ ص
(٥٥)
فصل پنجم شورش بر عثمان
٢٠٩ ص
(٥٦)
5/ 1 نافرمانى در كوفه
٢١٧ ص
(٥٧)
5/ 2 احضار كارگزاران از همه شهرها
٢٢٧ ص
(٥٨)
5/ 3 فرا خواندن به شورش
٢٢٩ ص
(٥٩)
5/ 3 1 فرا خواندن ياران پيامبر از هر سو
٢٢٩ ص
(٦٠)
5/ 3 2 نامه طلحه به اهالى مصر
٢٣١ ص
(٦١)
5/ 3 4 تحريكات طلحه
٢٣٥ ص
(٦٢)
5/ 3 5 تحريكات عمرو بن عاص
٢٣٩ ص
(٦٣)
5/ 3 6 وصيت عبد الرحمن بن عوف
٢٤٣ ص
(٦٤)
5/ 4 كوششهاى امام براى پيشگيرى از فتنه
٢٤٣ ص
(٦٥)
5/ 5 مشاجره ميان زبير و عثمان
٢٥٥ ص
(٦٦)
5/ 6 نخستين كسى كه به عثمان، جسارت كرد
٢٥٩ ص
(٦٧)
5/ 7 محاصره اول
٢٦١ ص
(٦٨)
5/ 8 گشوده شدن محاصره با وساطت امام
٢٦٣ ص
(٦٩)
5/ 9 توبه كردن عثمان در پيشگاه مردم
٢٦٧ ص
(٧٠)
5/ 10 شكستن توبه و پيمان
٢٧٣ ص
(٧١)
5/ 11 خيانت خواص بدكردار
٢٨٣ ص
(٧٢)
5/ 12 آخرين كارى كه به قتل عثمان انجاميد
٢٨٥ ص
(٧٣)
5/ 13 محاصره دوم
٢٩٧ ص
(٧٤)
5/ 14 ياريخواهى عثمان از معاويه و كمكنكردن او
٣٠٧ ص
(٧٥)
5/ 15 حجگزارى عايشه به هنگام محاصره عثمان
٣١٩ ص
(٧٦)
5/ 16 دفاع امام از عثمان
٣٢٩ ص
(٧٧)
5/ 17 بيرون رفتن امام از مدينه
٣٣٣ ص
(٧٨)
5/ 18 هنگامه كشتن عثمان
٣٣٥ ص
(٧٩)
5/ 19 موضع امام در برابر قتل عثمان
٣٤١ ص
(٨٠)
تحليلى درباره عوامل شورش عليه عثمان
٣٤٩ ص
(٨١)
مقرب ساختن طلقا
٣٥٠ ص
(٨٢)
ريخت و پاش از بيت المال
٣٥١ ص
(٨٣)
برخورد با آموزههاى دين
٣٥٢ ص
(٨٤)
مشاوران نابكار
٣٥٤ ص
(٨٥)
1 معترضان و انقلابيون سنتشناس و استوار انديش
٣٥٨ ص
(٨٦)
زيد بن صوحان
٣٥٩ ص
(٨٧)
جبلة بن عمرو انصارى
٣٦٠ ص
(٨٨)
جهجاه غفارى
٣٦١ ص
(٨٩)
عمرو بن حمق
٣٦١ ص
(٩٠)
عبد الرحمن بن عديس
٣٦١ ص
(٩١)
2 فرصتطلبان
٣٦٢ ص
(٩٢)
3 همگامان فرصتطلب عثمان
٣٦٤ ص
(٩٣)
عبد الله بن سبا، چهرهاى مرموز
٣٦٦ ص
(٩٤)
سند گزارش
٣٦٨ ص
(٩٥)
محتواى گزارش
٣٦٩ ص
(٩٦)
نگاهى به دو ديدگاه
٣٧٣ ص
(٩٧)
گزيده سخن، آن كه
٣٧٦ ص
(٩٨)
بخش پنجم سياست امام على در ايام حكومت
٣٧٩ ص
(٩٩)
(1) سياست در دو مكتب
٣٨١ ص
(١٠٠)
سياست اموى
٣٨٢ ص
(١٠١)
سياست علوى
٣٨٤ ص
(١٠٢)
اصلاحات علوى
٣٨٥ ص
(١٠٣)
سياست علوى در رويارويى با انحرافها
٣٨٦ ص
(١٠٤)
سياست اصلاح ادارى و اقتصادى
٣٨٧ ص
(١٠٥)
سياست اصلاح فرهنگى
٣٩٠ ص
(١٠٦)
(2) مبانى حكومت بر دلها
٣٩٣ ص
(١٠٧)
يك سياستهاى ادارى
٣٩٥ ص
(١٠٨)
1 صداقت در سياست
٣٩٦ ص
(١٠٩)
2 حقمدارى
٣٩٧ ص
(١١٠)
3 قانونگرايى
٣٩٨ ص
(١١١)
4 انضباط ادارى
٣٩٨ ص
(١١٢)
5 گزينش كارگزاران شايسته و توانمند
٣٩٩ ص
(١١٣)
6 تأمين نيازهاى اقتصادى كارگزاران
٤٠٠ ص
(١١٤)
7 توجه ويژه به نيروهاى مسلح
٤٠٠ ص
(١١٥)
8 لزوم تشكيلات ناظر بر عملكرد كارگزاران
٤٠٠ ص
(١١٦)
9 پذيرش هديه، هرگز!
٤٠١ ص
(١١٧)
10 قاطعيت تو أم با مدارا
٤٠٢ ص
(١١٨)
دو سياستهاى فرهنگى
٤٠٢ ص
(١١٩)
1 توسعه آموزش و پرورش
٤٠٢ ص
(١٢٠)
2 تصحيح فرهنگ عمومى
٤٠٤ ص
(١٢١)
3 نقد، آرى! چاپلوسى، هرگز!
٤٠٤ ص
(١٢٢)
4 برخورد امام على
٤٠٨ ص
(١٢٣)
5 حقگرايى، نه شخصيتگرايى
٤٠٨ ص
(١٢٤)
سه سياستهاى اقتصادى
٤٠٩ ص
(١٢٥)
1 ترويج فرهنگ كار
٤٠٩ ص
(١٢٦)
2 توسعه كشاورزى
٤١٠ ص
(١٢٧)
3 توسعه صنعت
٤١٠ ص
(١٢٨)
4 توسعه تجارت
٤١١ ص
(١٢٩)
5 نظارت مستقيم بر بازار
٤١١ ص
(١٣٠)
6 اخذ منصفانه ماليات
٤١٢ ص
(١٣١)
7 عدم تأخير در توزيع اموال عمومى
٤١٣ ص
(١٣٢)
8 لزوم بهرهورى همسان مردم از اموال عمومى
٤١٣ ص
(١٣٣)
9 تأمين نيازهاى اوليه زندگى براى همه
٤١٣ ص
(١٣٤)
10 ممنوعيت بخشش از اموال عمومى
٤١٥ ص
(١٣٥)
11 امتيازدادن به نزديكان، هرگز!
٤١٥ ص
(١٣٦)
12 صرفهجويى در اموال عمومى
٤١٥ ص
(١٣٧)
چهار سياستهاى اجتماعى
٤١٧ ص
(١٣٨)
1 عدالت اجتماعى
٤١٧ ص
(١٣٩)
2 پاسدارى از حقوق مردم
٤١٨ ص
(١٤٠)
حقوق متقابل مردم و رهبرى
٤٢٠ ص
(١٤١)
3 توسعه آزادىهاى مشروع و سازنده
٤٢٢ ص
(١٤٢)
4 مردمدارى
٤٢٣ ص
(١٤٣)
5 حمايت از ستمديدگان
٤٢٤ ص
(١٤٤)
6 تأسيس«بيت القصص(صندوق شكايات)»
٤٢٥ ص
(١٤٥)
7 تلاش براى همدلى و وحدت جامعه
٤٢٦ ص
(١٤٦)
پنج سياستهاى قضايى
٤٢٧ ص
(١٤٧)
1 گزينش بهترينها براى تصدى داورى
٤٢٧ ص
(١٤٨)
2 تأمين نيازهاى اقتصادى قضات
٤٢٨ ص
(١٤٩)
3 امنيت شغلى قضات
٤٢٨ ص
(١٥٠)
4 رعايت آداب قضا
٤٢٩ ص
(١٥١)
5 نظارت دقيق بر عملكرد داوران
٤٣٠ ص
(١٥٢)
6 وحدت رويه قضايى
٤٣٠ ص
(١٥٣)
7 تساوى همگان در برابر قانون
٤٣١ ص
(١٥٤)
8 جايگاه مصالح نظام اسلامى در صدور حكم
٤٣٢ ص
(١٥٥)
شش سياستهاى امنيتى
٤٣٢ ص
(١٥٦)
1 تأسيس نظام اطلاعاتى كارآمد
٤٣٣ ص
(١٥٧)
2 تشنجزدايى
٤٣٣ ص
(١٥٨)
3 هوشيارى و زمانشناسى
٤٣٤ ص
(١٥٩)
4 پرهيز از رعبآفرينى و وحشت گسترى
٤٣٤ ص
(١٦٠)
5 قانونگرايى در برخورد با مجرمان
٤٣٥ ص
(١٦١)
6 مدارا با مخالفان سياسى
٤٣٥ ص
(١٦٢)
هفت سياستهاى نظامى
٤٣٦ ص
(١٦٣)
1 اهتمام به آموزشهاى رزمى و سازماندهى سپاه
٤٣٦ ص
(١٦٤)
2 تشكيل نيروى مخصوص
٤٣٧ ص
(١٦٥)
3 تقويت روحيه سپاه
٤٣٩ ص
(١٦٦)
4 چارهانديشى نيرنگآميز در جنگ
٤٤١ ص
(١٦٧)
5 اخلاق جنگ
٤٤٢ ص
(١٦٨)
الف آغاز به جنگ، هرگز!
٤٤٢ ص
(١٦٩)
ب دعوت نكردن به جنگ
٤٤٣ ص
(١٧٠)
ج مصونيت سياسى فرستادگان دشمن
٤٤٤ ص
(١٧١)
د اقامه حجت، قبل از شروع جنگ
٤٤٤ ص
(١٧٢)
ه نيايش در هنگام جنگ
٤٤٤ ص
(١٧٣)
و شروع كردن جنگ در بعد از ظهر
٤٤٥ ص
(١٧٤)
ز رفتار نيك با بازماندگان دشمن
٤٤٥ ص
(١٧٥)
هشت سياستهاى بين المللى
٤٤٦ ص
(١٧٦)
1 سياستهاى تداوم بخش حكومت
٤٤٦ ص
(١٧٧)
2 سياستهاى سقوطآفرين
٤٤٧ ص
(١٧٨)
3 سياستهاى كارآمد بين المللى
٤٤٨ ص
(١٧٩)
جمعبندى سياستهاى امام على
٤٤٩ ص
(١٨٠)
(3) دفاع كلى از سياستمدارى امام على
٤٥٠ ص
(١٨١)
فصل يكم بيعت نور
٤٥٧ ص
(١٨٢)
1/ 1 تاريخ بيعت با امام
٤٥٧ ص
(١٨٣)
1/ 2 آزادى مردم در انتخاب امام
٤٥٩ ص
(١٨٤)
1/ 3 بى ميلى امام به حكومت
٤٦١ ص
(١٨٥)
تحليلى بر علل ناخشنودى امام على از پذيرش حكومت
٤٦٩ ص
(١٨٦)
1/ 4 انگيزههاى امام براى پذيرش حكومتبيعت نور
٤٧٥ ص
(١٨٧)
1/ 5 نخستين كسى كه بيعت كرد
٤٧٩ ص
(١٨٨)
نسبت دادن«فال بد زدن» به امام
٤٨٣ ص
(١٨٩)
1/ 6 رو آوردن مردم براى بيعت
٤٨٥ ص
(١٩٠)
1/ 7 بيعت عموم مردم
٤٨٩ ص
(١٩١)
1/ 8 سخنان گروهى از ياران امام على پس از بيعت
٤٩٥ ص
(١٩٢)
1/ 9 روى گردانندگان از بيعت با امام
٤٩٧ ص
(١٩٣)
1/ 10 زندگىنامه گروهى از روىگردانندگان از بيعت
٥١٥ ص
(١٩٤)
1/ 10 1 عبد الله بن عمر بن خطاب
٥١٥ ص
(١٩٥)
1/ 10 2 سعدبن ابى وقاص
٥٢٩ ص
(١٩٦)
1/ 10 3 محمد بن مسلمه
٥٣٥ ص
(١٩٧)
1/ 10 4 اسامة بن زيد
٥٣٥ ص
(١٩٨)
1/ 10 5 حسان بن ثابت
٥٣٧ ص
(١٩٩)
فصل دوم اصلاحات علوى
٥٤١ ص
(٢٠٠)
2/ 1 فرياد عدالت و پژواك آن
٥٤١ ص
(٢٠١)
2/ 2 كنار نهادن كارگزاران عثمان
٥٦٣ ص
(٢٠٢)
2/ 3 بازگرداندن ثروتهاى عمومى
٥٧١ ص
(٢٠٣)
2/ 4 دشوارى پارهاى اصلاحات
٥٧٣ ص
(٢٠٤)
فهرست تفصيلى
٥٨١ ص
 
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص
٢٦١ ص
٢٦٢ ص
٢٦٣ ص
٢٦٤ ص
٢٦٥ ص
٢٦٦ ص
٢٦٧ ص
٢٦٨ ص
٢٦٩ ص
٢٧٠ ص
٢٧١ ص
٢٧٢ ص
٢٧٣ ص
٢٧٤ ص
٢٧٥ ص
٢٧٦ ص
٢٧٧ ص
٢٧٨ ص
٢٧٩ ص
٢٨٠ ص
٢٨١ ص
٢٨٢ ص
٢٨٣ ص
٢٨٤ ص
٢٨٥ ص
٢٨٦ ص
٢٨٧ ص
٢٨٨ ص
٢٨٩ ص
٢٩٠ ص
٢٩١ ص
٢٩٢ ص
٢٩٣ ص
٢٩٤ ص
٢٩٥ ص
٢٩٦ ص
٢٩٧ ص
٢٩٨ ص
٢٩٩ ص
٣٠٠ ص
٣٠١ ص
٣٠٢ ص
٣٠٣ ص
٣٠٤ ص
٣٠٥ ص
٣٠٦ ص
٣٠٧ ص
٣٠٨ ص
٣٠٩ ص
٣١٠ ص
٣١١ ص
٣١٢ ص
٣١٣ ص
٣١٤ ص
٣١٥ ص
٣١٦ ص
٣١٧ ص
٣١٨ ص
٣١٩ ص
٣٢٠ ص
٣٢١ ص
٣٢٢ ص
٣٢٣ ص
٣٢٤ ص
٣٢٥ ص
٣٢٦ ص
٣٢٧ ص
٣٢٨ ص
٣٢٩ ص
٣٣٠ ص
٣٣١ ص
٣٣٢ ص
٣٣٣ ص
٣٣٤ ص
٣٣٥ ص
٣٣٦ ص
٣٣٧ ص
٣٣٨ ص
٣٣٩ ص
٣٤٠ ص
٣٤١ ص
٣٤٢ ص
٣٤٣ ص
٣٤٤ ص
٣٤٥ ص
٣٤٦ ص
٣٤٧ ص
٣٤٨ ص
٣٤٩ ص
٣٥٠ ص
٣٥١ ص
٣٥٢ ص
٣٥٣ ص
٣٥٤ ص
٣٥٥ ص
٣٥٦ ص
٣٥٧ ص
٣٥٨ ص
٣٥٩ ص
٣٦٠ ص
٣٦١ ص
٣٦٢ ص
٣٦٣ ص
٣٦٤ ص
٣٦٥ ص
٣٦٦ ص
٣٦٧ ص
٣٦٨ ص
٣٦٩ ص
٣٧٠ ص
٣٧١ ص
٣٧٢ ص
٣٧٣ ص
٣٧٤ ص
٣٧٥ ص
٣٧٦ ص
٣٧٧ ص
٣٧٨ ص
٣٧٩ ص
٣٨٠ ص
٣٨١ ص
٣٨٢ ص
٣٨٣ ص
٣٨٤ ص
٣٨٥ ص
٣٨٦ ص
٣٨٧ ص
٣٨٨ ص
٣٨٩ ص
٣٩٠ ص
٣٩١ ص
٣٩٢ ص
٣٩٣ ص
٣٩٤ ص
٣٩٥ ص
٣٩٦ ص
٣٩٧ ص
٣٩٨ ص
٣٩٩ ص
٤٠٠ ص
٤٠١ ص
٤٠٢ ص
٤٠٣ ص
٤٠٤ ص
٤٠٥ ص
٤٠٦ ص
٤٠٧ ص
٤٠٨ ص
٤٠٩ ص
٤١٠ ص
٤١١ ص
٤١٢ ص
٤١٣ ص
٤١٤ ص
٤١٥ ص
٤١٦ ص
٤١٧ ص
٤١٨ ص
٤١٩ ص
٤٢٠ ص
٤٢١ ص
٤٢٢ ص
٤٢٣ ص
٤٢٤ ص
٤٢٥ ص
٤٢٦ ص
٤٢٧ ص
٤٢٨ ص
٤٢٩ ص
٤٣٠ ص
٤٣١ ص
٤٣٢ ص
٤٣٣ ص
٤٣٤ ص
٤٣٥ ص
٤٣٦ ص
٤٣٧ ص
٤٣٨ ص
٤٣٩ ص
٤٤٠ ص
٤٤١ ص
٤٤٢ ص
٤٤٣ ص
٤٤٤ ص
٤٤٥ ص
٤٤٦ ص
٤٤٧ ص
٤٤٨ ص
٤٤٩ ص
٤٥٠ ص
٤٥١ ص
٤٥٢ ص
٤٥٣ ص
٤٥٤ ص
٤٥٥ ص
٤٥٦ ص
٤٥٧ ص
٤٥٨ ص
٤٥٩ ص
٤٦٠ ص
٤٦١ ص
٤٦٢ ص
٤٦٣ ص
٤٦٤ ص
٤٦٥ ص
٤٦٦ ص
٤٦٧ ص
٤٦٨ ص
٤٦٩ ص
٤٧٠ ص
٤٧١ ص
٤٧٢ ص
٤٧٣ ص
٤٧٤ ص
٤٧٥ ص
٤٧٦ ص
٤٧٧ ص
٤٧٨ ص
٤٧٩ ص
٤٨٠ ص
٤٨١ ص
٤٨٢ ص
٤٨٣ ص
٤٨٤ ص
٤٨٥ ص
٤٨٦ ص
٤٨٧ ص
٤٨٨ ص
٤٨٩ ص
٤٩٠ ص
٤٩١ ص
٤٩٢ ص
٤٩٣ ص
٤٩٤ ص
٤٩٥ ص
٤٩٦ ص
٤٩٧ ص
٤٩٨ ص
٤٩٩ ص
٥٠٠ ص
٥٠١ ص
٥٠٢ ص
٥٠٣ ص
٥٠٤ ص
٥٠٥ ص
٥٠٦ ص
٥٠٧ ص
٥٠٨ ص
٥٠٩ ص
٥١٠ ص
٥١١ ص
٥١٢ ص
٥١٣ ص
٥١٤ ص
٥١٥ ص
٥١٦ ص
٥١٧ ص
٥١٨ ص
٥١٩ ص
٥٢٠ ص
٥٢١ ص
٥٢٢ ص
٥٢٣ ص
٥٢٤ ص
٥٢٥ ص
٥٢٦ ص
٥٢٧ ص
٥٢٨ ص
٥٢٩ ص
٥٣٠ ص
٥٣١ ص
٥٣٢ ص
٥٣٣ ص
٥٣٤ ص
٥٣٥ ص
٥٣٦ ص
٥٣٧ ص
٥٣٨ ص
٥٣٩ ص
٥٤٠ ص
٥٤١ ص
٥٤٢ ص
٥٤٣ ص
٥٤٤ ص
٥٤٥ ص
٥٤٦ ص
٥٤٧ ص
٥٤٨ ص
٥٤٩ ص
٥٥٠ ص
٥٥١ ص
٥٥٢ ص
٥٥٣ ص
٥٥٤ ص
٥٥٥ ص
٥٥٦ ص
٥٥٧ ص
٥٥٨ ص
٥٥٩ ص
٥٦٠ ص
٥٦١ ص
٥٦٢ ص
٥٦٣ ص
٥٦٤ ص
٥٦٥ ص
٥٦٦ ص
٥٦٧ ص
٥٦٨ ص
٥٦٩ ص
٥٧٠ ص
٥٧١ ص
٥٧٢ ص
٥٧٣ ص
٥٧٤ ص
٥٧٥ ص
٥٧٦ ص
٥٧٧ ص
٥٧٨ ص
٥٧٩ ص
٥٨٠ ص
٥٨١ ص
٥٨٢ ص
٥٨٣ ص
٥٨٤ ص
٥٨٥ ص
٥٨٦ ص
٥٨٧ ص
٥٨٨ ص
٥٨٩ ص
٥٩٠ ص
٥٩١ ص

دانشنامه اميرالمؤمنين بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٤٩٩ - ١/ ٩ روى گردانندگان از بيعت با امام

نظر دوم اين‌كه آنان با اصل بيعت، مخالف نبودند و آنچه در متون درباره روى برگرداندن آنان از بيعت با امام آمده، به معناى همراهى نكردن آنان با على ٧ در جنگ‌هاى داخلى است.

حاكم نيشابورى، پس از ذكر اخبارى كه درباره بيعت مردم با امام آمده، مى‌گويد:

سخن كسانى كه گمان مى‌برند كه عبداللّه بن عمر، ابو مسعود انصارى، سعد بن ابى وقّاص، ابو موسى اشعرى، محمّد بن مسلمه انصارى و اسامة بن زيد، از بيعت با على ٧ سر باز زدند، در حقيقتْ ناديده انگاشتن واقعيت‌هاست.

و در ادامه، توضيح مى‌دهد كه آنان با امامْ بيعت كردند؛ امّا به دلايلى از همراهى با او در جنگ، خوددارى نمودند و خوددارى آنان از شركت در جنگ، موجب شد كه برخى تصوّر كنند كه آنان با اين بيعت، مخالف بوده‌اند.

ابن ابى الحديد معتزلى نيز همين نظر را پذيرفته و در شرح نهج البلاغة، آن را به معتزله نسبت داده است.

با تأمّل در اسناد اين باب، روشن مى‌شود كه اكثر كسانى كه به عنوان متخلّف از بيعت با امام شناخته شده‌اند، با امام ٧ بيعت كرده بودند؛ امّا بيعت شمارى از آنان، مانند: عبداللّه بن عمر و سعد بن ابى وقّاص، به معناى وفادارى به رهبرىِ امام نبود؛ چرا كه آنها صريحاً اعلام مى‌كردند كه در جنگ‌ها با او همراهى نخواهند كرد، و بيعت شمارى ديگر، مانند: مروان، سعيد بن عاص و وليد، با انگيزه‌هاى سياسى بود.[١] از اين رو، به يك معنا مى‌توان اين‌جماعت را جزو متخلّفان از بيعت با امام شمرد؛ چون بيعت آنان، بيعت واقعى و كاملى نبود و مى‌توان آنان را در صف بيعت‌كنندگان قرار داد؛ چون مراسم رسمى بيعت را انجام‌

دانش نامه امير المومنين «٧» بر پايه قرآن، حديث و تاريخ، جلد ‌٣، ص٥٠٠

وبهذا يمكن الجمع بين النظريّتين.

وهنا احتمال ثالث، وهو: أنّهم تخلّفوا عن البيعة العامّة الشاملة والَّتي كانت في المسجد، وقد اختلقوا أعذارا لتبرير ذلك، لكن لمّا تمّت البيعة واستحكمت خلافة الإمام ٧ رغبوا في البيعة.

ويؤيّد ذلك أنّ مروان بن الحكم والوليد بن عقبة وسعيد بن العاص جاؤوا إلى الإمام بعد انتهاء البيعة العامّة فبايعوه بعد نقاش.

كما يشهد له اعتراف عبد اللّه بن عمر واسامة بن زيد وسعد بن أبي وقّاص ببيعة الإمام عليّ ٧، كما ورد في بعض النصوص.

١٣١٣. الإمام عليّ ٧ مِن كَلامِهِ حينَ تَخَلَّفَ عَن بَيعَتِهِ عَبدُ اللّهِ بنُ عُمَرَ، وسَعدُ بنُ أبي وَقّاصٍ، ومُحَمَّدُ بنُ مَسلَمَةَ، وحَسّانُ بنُ ثابِتٍ، واسامَةُ بنُ زَيدٍ: أيُّهَا النّاسُ! إنَّكُم بايَعتُموني عَلى ما بُويِعَ عَلَيهِ مَن كان قَبلي، وإنَّمَا الخِيارُ إلَى النّاسِ قَبلَ أن يُبايِعوا، فَإِذا بايَعوا فَلا خِيارَ لَهُم. وإنَّ عَلَى الإِمامِ الاستِقامَةَ، وعَلَى الرَّعِيَّةِ التَّسليمَ. وهذِهِ بَيعَةٌ عامَّةٌ، مَن رَغِبَ عَنها رَغِبَ عَن دينِ الإِسلامِ، وَاتَّبَعَ غَيرَ سَبيلِ أهلِهِ، ولَم تَكُن بَيعَتُكُم إيّايَ فَلتَةً، ولَيسَ أمري و أمرُكُم واحِدا. وإنّي اريدُكُم للّهِ، و أنتُم تُريدونَني لِأَنفُسِكُم، وَايمُ اللّهِ لَأَنصَحَنَّ لِلخَصمِ، ولَانصِفَنَّ المَظلومَ.

وقَد بَلَغَني عَن سَعدٍ وَابنِ مَسلَمَةَ واسامَةَ وعَبدِ اللّهِ وحَسّانِ بنِ ثابِتٍ امورٌ كَرِهتُها، وَالحَقُّ بَيني وبَينَهُم.[٢]

١٣١٤. مروج الذهب: كانَ سَعدٌ واسامَةُ بنُ زَيدٍ وعَبدُ اللّهِ بنُ عُمَرَ ومُحَمَّدُ بنُ مَسلَمَةَ[٣] مِمَّن قَعَدَ


[١]. مروان پس از شكست در جنگ جمل، خواست تا با امام على ٧ بيعت كند. امام، در ردّ بيعت او فرمود:« مگر پس از كشته شدن عثمان، بيعت نكرد؟ مرا به بيعت وى نيازى نيست. آن، دستِ يهودى است»( نهج البلاغة: خطبه ٧٣، الخرائج والجرائح: ج ١ ص ١٩٧ ح ٣٥).

[٢]. الإرشاد: ج ١ ص ٢٤٣؛ المعيار والموازنة: ص ١٠٥، الأخبار الطوال: ص ١٤٠ وفيه إلى« فلتة» وكلاهما نحوه وراجع نهج البلاغة: الخطبة ١٣٦.

[٣]. في الطبعة المعتمدة:« سلمة» وهو تصحيف، والصحيح ما أثبتناه كما في طبعة دار الهجرة: ج ٣ ص ١٥.