دانشنامه اميرالمؤمنين بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٣٦٥ - ٣ همگامان فرصتطلب عثمان

مى‌سازند. حضور جمع عظيمى از مسلمانان در مدينه و اعتراض صريح آنان به اعمال عثمان، به جاى آن كه در وى و مشاورانش انگيزه تأمّلى در گذشته شود، به بى‌توجّهى آنان و برخوردهاى ناشايست بيشتر و به دنبال آن، به قتل عثمان مى‌انجامد.

با آنچه آمد، مى‌توان دريافت كه گزارش‌هاى سيف بن عمر كه كوشيده است عوامل يادشده را يكسر ناديده بگيرد و حركت بر ضدّ عثمان را به فردى چون عبد اللّه بن سبا نسبت دهد، تا چه اندازه از حقيقت و واقعيّت صادقِ تاريخ به دور است.

سيف بن عمر، در منابع رجالى، يكسر به «كذب» نسبت داده شده و «مطعون» است. از اين روى، به گزارش‌هاى او هرگز وَقْعى نهاده نمى‌شود. بيفزاييم كه اگر او راستگوى نيز مى‌بود، گزارش‌هاى وى نوعا به گونه‌اى هستند كه با روش تحقيق علمى در تاريخ، نادرستى آنها خيلى زود آشكار مى‌شود. به علاوه، نقش عبد اللّه بن سبا در آن گزارش‌ها، كاملًا و به صورت واضحى افسانه‌اى و پندارگرايانه است (كه اين موضوع را در تحليل بعدى بررسى خواهيم نمود).