فرهنگ عقايد و مذاهب اسلامى - سبحانی، علیرضا - الصفحة ٢٨٦ -       نظر ما در موضوع     

آنچه ذكر كرديم نمونه هايى بود از مردم آزارى و كشتار بى گناهان توسط خوارج كه پيش از قيام ابن ازرق به وقوع پيوست. اين امور به زمان على و اندكى پس از آن برمى گردد ولى فتنه ازارقه و نجديه به زمان يزيد بن معاويه مربوط مى شود و از حوادث سال ٦٠ به بعد است.

ثالثاً: اختصاص اسم خوارج به افراطيان آنها مثل ازارقه، نجديه بى مورد است زيرا اين نام در عصر على(عليه السلام)بر آنها يعنى بر عبدالله بن وهب راسبى و ذوالخويصره و همراهانشان كه در جنگ نهروان كشته شدند، اطلاق مى شد.

اين امام على بن ابى طالب است كه پس از فراغت پيروزمندانه اش در جنگ خوارج در كنار نهروان مى فرمايد: پس از من خوارج را نكشيد چون كسى كه حق را مى طلبد و در طلب آن به خطا مى رود مانند كسى نيست كه باطل را مى طلبد و به آن مى رسد.[١] اگر اين سخن مال على باشد كه يقيناً هست، مى رساند كه اين گروه در بدو پيدايش به همين نام ياد مى شدند و اگر اين سخن از شخص ديگرى باشد كه اين شخص هم ظاهراً به قرينه مدحى كه در ذيل جمله از خوارج شده از دوستان آنهاست، باز شاهد بر آن است كه اين گروه از ابتدا به اين اسم ناميده مى شدند. از شعرهاى خود خوارج نيز بر مى آيد كه در عصر معاويه يعنى قبل از سال شصت هجرى آنان به اين اسم ناميده مى شدند و قبل از آنكه ازارقه و نجديه به كرسى رهبرى تكيه بزنند، عيسى بن فاتك تميمى در تأييد موضع ابوبلال مرداس بن اديه كه در سال شصت هجرى كشته شد در ابياتى چنين گفت: