فرهنگ عقايد و مذاهب اسلامى - سبحانی، علیرضا - الصفحة ٣٤٥ -       فتواهاى خلاف كتاب و سنت     

مى كند كه اين در جاى خود به اثبات رسيده است.

معنى حجيت عقل آن است كه عقل به تنهايى در مواردى به طور جزم و قطع حكم مى كند نظير ملازمات عقليه مستقله و غيرمستقله. قسم اول جايى است كه از طرف شارع حكمى براى تكليف نيامده است. عقل در اينجا به تنهايى حكم مى كند كه مكلف در اين مورد تكليفى ندارد و يا در مورد كسى كه ادعاى نبوت كرده است عقل به تنهايى حكم مى كند كه شواهد اين شخص بررسى و در ادعا و برهان او تأمل شود.

قسم دوم جايى است كه در اصول فقه از آن به باب «ملازمات عقليه» ياد مى شود نظير ادعاى ملازمه بين وجوب چيزى و وجوب مقدمه آن يا نقيض آن (ضد عام) و امثال اين موارد كه در جاى خود ذكر شده است.[١] تنها وقتى مى توان به عقل استدلال كرد كه از طرف شارع بيانى نيامده باشد و اگر بيانى از شارع آمده باشد عقل آنجا نقشى ندارد و چون اباضيه در ارتباط با عقل زياده روى كرده اند، از اين رو فتواهايى را از آنها مى يابيم كه با كتاب و سنت همخوانى ندارد. آنها براى عقلِ عاطفى بيش از كتاب وسنت ارزش قائل شده اند و عقل ظنى را بر حكم شرعىِ قطعى مقدم داشته اند.

اينك چند نمونه از اين فتاوا را نقل مى كنيم:

١ ـ اباضيه در صلح و صلح دوستى تا جايى پيش مى روند كه فقهايشان صلح بين دو گروه از مؤمنان در گير در جنگ را (تحت هر شرايطى) ترجيح مى دهند و براى آنكه فتنه اى ايجاد نشود كسى حق ندارد گروهى را بر گروه ديگر ترجيح دهد. يكى از سران مغربى اباضيه در اين باره مى گويد: «وقتى دو گروه از