موضوع، مطلق عصيان نيست بلكه موضوع، عصيانى است كه تجاوز از حدود الهى به آن ضميمه شده باشد و به احتمال قوى مراد از تجاوز، ترك احكام خداوند سبحان و قبول نداشتن آن است بلكه ممكن است گفته شود: اين فقره از آيه (وَ يَتَعَدَّ حُدُودَهُ) ظهور در تعدى از جميع حدود الهى دارد و اين از صفت كفار است. پس آيه مختص به كافران است; نه مرتكبان كبيره و اما مؤمن فاسق تنها به بعضى از حدود الهى تعدى كرده است.

٢ ـ (وَ مَنْ يَقْتُلْ مُؤْمِنًا مُتَعَمِّدًا فَجَزَاؤُهُ جَهَنَّمُ خَالِدًا فِيهَا وَ غَضِبَ اللهُ عَلَيْهِ وَ لَعَنَهُ وَ أَعَدَّ لَهُ عَذَابًا عَظِيًما) .[١] آيه قاتل مؤمن را جزء مخلّدين در آتش به حساب آورده است بدون آنكه بين مسلمان و كافر فرقى قائل شده باشد.

بررسى:

آيه، ناظر به كسى است كه كشتن مؤمن را جايز شمرده و يا به خاطر ايمانش او را به قتل رسانده است و كافر اين چنين است و ما قبل آيه اين مدعا را تأييد مى كند. خداوند سبحان مى فرمايد: ( سَتَجِدُونَ آخَرِينَ يُرِيدُونَ أَنْ يَأْمَنُوكُمْ وَ يَأْمَنُوا قَوْمَهُمْ كُلَّمَا رُدُّوا إِلَى الْفِتْنَةِ أُرْكِسُوا فِيهَا فَإِنْ لَمْ يَعْتَزِلُوكُمْ وَ يُلْقُوا إِلَيْكُمُ السَّلَمَ وَ يَكُفُّوا أَيْدِيَهُمْ فَخُذُوهُمْ وَ اقْتُلُوهُمْ حَيْثُ ثَقِفْتُمُوهُمْ وَ أُولَئِكُمْ جَعَلْنَا لَكُمْ عَلَيْهِمْ سُلْطَانًا مُبِينًا).[٢] سپس مى فرمايد: (وَ مَا كَانَ لِمُؤْمِن أَنْ يَقْتُلَ مُؤْمِنًا إِلاَّ

[١] نساء: ٩٣ «و كسى كه به عمد مؤمنى را به قتل رساند جزاى او جهنم است و در آنجا ماندگار است و غضب و لعنت خدا بر اوست و خداوند براى او عذاب بزرگى مهيا ساخته است.»
[١] نساء: ٩١ «به زودى گروه ديگرى را مى يابيد كه مى خواهند از شما در امان باشند و هم از ناحيه قوم خود در امان باشند. هر وقت آنها را به سوى فتنه باز آورند با سر در آن فرو روند اگر از جنگ با شما كنار نرفتند و پيشنهاد صلح نكردند و دست از شما بر نداشتند آنها را بگيريد و هر جا يافتيد بكشيد ما شما را بر آنها تسلط آشكار داديم.»