فرهنگ عقايد و مذاهب اسلامى - سبحانی، علیرضا - الصفحة ٢٦٥ -       فرقه  هاى اصلى خوارج     

فرقه هاى اصلى خوارج:

فرقه هايى كه تا به حال ذكر شد فرقه هاى اصلى خوارج افراطى بودند. اما فرقه هاى ديگر خوارج با اختلافات ناچيز در خط و مشى و بدون اختلاف در مبداء و اصول از همين فرقه ها به وجود آمده اند.

اما اباضيه، تا اين حد افراطى نيستند. به همين دليل، ديگر فرقه ها آنها را «قاعدين» ناميده اند به خاطر آنكه آنها از جهاد در راه خدا، از جنگ با زمامداران و حاكمان جور، دست كشيده بودند.

دكتر رجب محمد مى گويد: جماعت خوارج كه در دشمنى و ستيز با دولت امويان ثابت قدم بودند، با تحولاتى كه در آن پديد آمد در سال ٦٤ هجرى به سه فرقه تقسيم شدند: ازارقه، نجديه و بيهسيه. در سال ٧٥ فرقه چهارمى كه به صفريه شهرت يافت، به آنها اضافه شد. اين چهار فرقه در يك سرى عقايد با هم مشترك بودند و در عين حال يكديگر را تكفير مى كردند. بارها دولت اموى را ضربه زدند تا آنكه نيروهاى دولت به سركوبى آنها پرداخته شوكتشان را درهم كوبيد و سرانشان را از بين برد.اين كار به دست مهلّب بن ابو صفره عمانى و با كمك قوم او أزد، انجام گرفت. وقتى بعضى از سران خوارج به عمان پناه بردند، عمانى ها به مقابله با آنها برخاستند و آنها را از بين بردند.[١]

به هر تقدير فرقه باقى مانده از خوارج، هر چهار فرقه مزبور را نفرين مى كند و از آنها تبرى مى جويد. يكى از آنها در اين مورد چنين مى گويد: ابن