بسم اللّه الرّحمن الرّحيم الحمد لله رب الارباب و مسبّب الاسباب و مفتح الابواب و ملهم الصواب و مسهل الامور الصّعاب و الصلاة على محمد البعوث بفصل الخطاب و على اله اولى الاحساب و الانساب اما بعد بحكم آنكه بعضى برادران بر سبيل حسن الظن بمجرد اين سواد و بتصور آنكه در مباحث عقل چشم ديدارى دارد اقتراح كردند كه آنچه او را روشن شده است در مسأله جبر و قدر كه از جمله مسائل مشكله است كه ميان اصناف خلق داير شده و اكثر افهام از وصول بتحقق ان قاصر بر سياقت تقرير و تفهيم نه بر طريق بدل و نظر تحرير كند تسويد اين اوراق اتفاق افتاد و ابتداء بتقرير مقدمات علمى كه دانستن اين مطلوب و بسيار مطالب ديگر بى‌آن ممكن نباشد كرده شده و جمله در ده فصل مرتب گردانيده‌اند اميد است كه ملتمس ايشان بانجاح رسيده باشد انشاء اللّه تعالى و هو ولى التوفيق) (فصل اول) (در حكايت مذاهب در اين موضع و اشارت بحجت هر قومى) فصل دوّم) (در ذكر وجوب و امكان و امتناع و احكام هر يك) (فصل سيم) (در ذكر اسباب و علل و اشارت بمعنى جبر و اختيار) (فصل چهارم) (در آنكه سبب تا موجب نبود مسبب از او صادر نشود) (فصل پنجم در كيفيت استاد اتفاقيات علل بر طريق جمل اجمالى) (فصل ششم) (در بيان آنكه وجوب فعل از فاعل منافى اختيار او نباشد) (فصل هفتم) (در ذكر قوى و افعال انسانى و فرق ميان آنچه باختيار او بود و آنچه نبود) (فصل هشتم) (در بحث از قدرت و ارادت و كيفيت صدور افعال اختيارى از هر دو) (فصل نهم) (در آنچه حاصل اين مباحثست در اين مطلوب و حل بعضى شبه مذكور (فصل دهم) (در آنكه اطلاق اختيار باين معنى بر بارى تعالى و تقدس شايد يا نشايد و اينست فهرست كتاب و بعد از اين ابتدا بتقرير اين معانى كنيم بتوفيق اللّه و عونه‌

فصل اوّل [تفصيل مذاهب و جبر و اختيار]

در حكايت مذاهب در اين موضع و اشارت بحجت هر قومى پارسى جبر بر كارى داشتن باشد و پارسى قدر اندازه و تقدير باشد قومى گويند مردم خود را هيچ اثر و فعل و كسب نيست و آنچه نسبت باو ميكنند كه كرد فعل خداى تعالى است و بتقدير او و بعضى ديگر ميگويند مردم را اختيار نيست و آنچه نسبت باو