، پس اگر چيزى كه موجب ضمان است- مانند تأخير مثلا- در ميان نباشد پس ضمان آن تنها بر تلف‌كننده است وگرنه بر مالك هم هست؛ اگر چه استقرار آن (در نهايت) بر متلف است.

(٢)

مسأله ٩- اگر با مالى كه براى زكات كنار گذاشته تجارت كند

خسارت بر مالك و سود آن براى فقرا است اگر تجارت به مصلحت زكات باشد و ولىّ امر (معامله را) اجازه دهد. و همچنين است بنابر اقرب تجارت كردن به نصاب (بعد از واجب شدن و) قبل از پرداختن زكات آن. و اما اگر با زكات و يا نصاب براى خودش تجارت كند و معامله را بر عين خارجى واقع نمايد پس در هر دو صورت تصحيح آن با اجازه حاكم شرع محلّ اشكال است، بلكه در فرض اوّل (كه با زكات معامله نموده) تمام آن باطل است و در دوّم (كه با نصاب معامله كرده) به نسبت مقدار زكات (باطل است). ولى اگر معامله را بر ذمّه انجام دهد و (آنچه را به ذمّه گرفته) از زكاتى كه كنار گذاشته و يا از نصاب بپردازد ضامن است؛ ليكن سود، ملك خود او مى‌شود، مگر آنكه در زمان انجام معامله تصميم داشته باشد كه از زكات يا نصاب بدهد كه در اين صورت معامله محلّ اشكال است.

(٣)

مسأله ١٠- منتقل كردن زكات را از شهر خود (به جايى ديگر) جايز است‌

چه مستحقّى در شهرش باشد و چه نباشد و اگر تلف شود در فرض اول (با وجود مستحق) ضامن است و در فرض دوم (كه مستحقّ نباشد) ضامن نيست؛ چنان كه مخارج انتقال در هر دو صورت بر مالك است.

(٤)

مسأله ١١- اگر فقيه به عنوان ولايت بر گرفتن زكات، آن را بگيرد

ذمّه مالك برئ مى‌شود؛ اگر چه در نزد او به سبب كوتاهى كردن يا غير آن تلف شود و يا اشتباها آن را به غير مستحق بدهد. و اگر به عنوان وكالت از مالك بگيرد ذمّه مالك برئ نمى‌شود مگر بعد از آنكه در مورد خودش مصرف و پرداخت شود.

(٥)

مسأله ١٢- اجرت كسى كه كيل و وزن مى‌كند

و اجرت كيل و مانند آن بر مالك است.

(٦)

مسأله ١٣- كسى كه در ذمّه او يا در تركه‌اش زكات است‌

و مرگ او فرا رسد بر او واجب است وصيّت كند كه زكات را از تركه‌اش بپردازند؛ و همچنين است ساير حقوق واجب. و اگر ورثه مستحقّ زكات باشند وصى مى‌تواند زكات را از مال ميّت به ورثه بدهد؛ و همچنين اگر وصى مستحقّ زكات باشد مى‌تواند زكات ميّت را براى خودش بردارد اگر قرينه‌اى بر انصراف وصيّت از او و پرداختن به ديگران نباشد، و اگر مى‌خواهد به ورثه بدهد مستحبّ است مقدارى از آن را به غير ورثه بدهد.

(٧)

مسأله ١٤- براى مالك كراهت دارد كه از فقير بخواهد آنچه را به عنوان صدقه و لو صدقه مستحبى به او داده تملّك كند

، خواه تملّكش مجّانى باشد و خواه در مقابل عوض، و اگر فقير