و پول آن بدون اشكال حلال مى‌باشد. و امّا غير آن از انواع حيوانات درنده در صورتى كه داراى منفعت حلالى كه مورد توجه عقلا است باشند، ظاهر آن است كه فروشش جايز است. و همچنين است حشرات؛ بلكه حيوانات مسخ شده نيز در صورتى كه اينچنين (داراى منفعت حلال مورد توجه) باشند. بنابراين معيار همين (منفعت حلال مورد توجه داشتن) است در تمام انواع آن. پس در فروش زالو كه خون فاسد را مى‌مكد، و كرم ابريشم و زنبور عسل اشكالى نيست اگر چه از حشرات مى‌باشند. و همچنين است فيل كه از پشت و استخوان آن انتفاع مى‌برند اگر چه از حيوانات مسخ شده مى‌باشد.

(٢)

مسأله ٨- فروش هر چيزى كه وسيله حرام باشد، بطورى كه منفعت مقصوده و مورد توجّه آن منحصر در حرام باشد [حرام است‌]

، مانند آلات لهو، مثل چوب‌هاى مطربى و نى و دائره و مانند آنها. و آلات قمار، مانند نرد و شطرنج و مانند اينها حرام است و كما اينكه خريدوفروش آنها حرام است، ساخت و اجرت بر آنها (هم) حرام مى‌باشد؛ بلكه شكستن و تغيير دادن شكل آنها واجب است.

البته فروش جنس اصلى آنها كه چوب و برنج مثلا مى‌باشد بعد از شكستن، جايز مى‌باشد؛ بلكه (فروختن اصل جنس آنها) قبل از شكستن هم در صورتى كه بر مشترى شرط كند كه آنها را بشكند، يا اصل جنس آنها را به كسى بفروشد كه اطمينان دارد آنها را مى‌شكند، جايز است و در صورتى كه آنگونه كه ذكر شد نباشد مورد اشكال است. و فروش ظروف طلا و نقره براى زينت و نگهداشتن جايز است.

(٣)

مسأله ٩- معامله با درهم‌ها (و پول‌هاى نقره‌اى) كه از اعتبار خارج شده، و يا درهم‌هاى قلابى كه جهت فريب مردم ساخته شده است، حرام مى‌باشد

و آنها را عوض يا معوض قرار دادن در معاملات در صورتى كه طرفى كه به او داده مى‌شود آن را نداند، حرام است؛ بلكه در صورتى كه بداند و اطلاع داشته باشد، نيز بنابر احتياط- اگر اقوى نباشد- (حرام است) مگر اينكه معامله بر اصل جنس آنها واقع شود و بر طرف شرط كند كه آنها را بشكند يا اطمينان به او باشد كه آنها را مى‌شكند؛ زيرا بعيد نيست كه جهت دفع مادّه فساد اتلاف آنها واجب باشد و لو اينكه به شكستن آنها باشد.

(٤)

مسأله ١٠- فروش انگور و خرما براى آنكه شراب بسازد، و (فروش) چوب مثلا، براى اينكه بت يا آلت لهو يا قمار و مانند آن درست كند حرام است‌

، يا به اين كه بگويند كه در حرام بكار رود، و در عقد هم ملتزم به آن گردند؛ و يا هر دو بر آن توافق نمايند و لو به اينكه مشترى به صاحب انگور مثلا بگويد: «يك من انگور به من بفروش تا شراب بسازم» و او هم بفروشد. و همچنين حرام است اجاره دادن مسكن‌ها به منظور آنكه شراب در آن فروخته و نگهدارى شود، يا