با اضافه جايز نيست اگر چه عرفا و در باب زكات و مانند آن يكى نمى‌باشند. كه نصاب يكى از آنها با ديگرى تكميل نمى‌شود. و آيا «علس»[١] از جنس گندم و «سلت»[٢] از جنس جو مى‌باشد؟ داراى اشكال است و احتياط آن است كه يكى از آنها به ديگرى و هر كدام آنها به گندم و جو فروخته نشود مگر مثل به مثل (بدون اضافه).

(١)

مسأله ٢- هر چيزى با اصل آن در حكم يك جنس مى‌باشد

اگر چه در اسم اختلاف داشته باشند مانند دانه كنجد و روغن آن، و شير با پنير و دوغ و آغوز و غير اينها، و خرما و انگور با سركه و شيره آنها. و همچنين است (در حكم يك جنس است) دو فرع از يك اصل، مانند پنير با كشك و كره و غير اينها.

(٢)

مسأله ٣- گوشتها و شيرها و روغن‌ها به اختلاف (جنس) حيوان، مختلف مى‌باشند

؛ پس اضافى بين گوشت گوسفند و گوشت گاو و همچنين بين شير آنها يا روغن آنها، جايز است.

(٣)

مسأله ٤- تبعيت كردن فرع از اصل در مكيل و موزون بودن، جريان ندارد

؛ پس چيزى كه اصلش از چيزهايى باشد كه پيمانه مى‌شود و يا كشيده مى‌شود و چيزى از آن به دست آمده كه نه پيمانه مى‌شود و نه كشيده مى‌شود اضافى بين اصل و آنچه كه از آن به دست آمده، اشكالى ندارد. و همچنين است آنچه كه از اصل به دست آمده است، بعضى از آن با بعضى ديگر، پس اضافى بين پنبه و بافته‌اش و بين دو بافته از پنبه به اينكه دو لباس به يكى فروخته شود، اشكالى ندارد. و چه بسا چيزى در يك حالت پيمانه‌اى كشيدنى است و در حالت ديگر نيست مانند ميوه روى درخت و در حال چيدن، و مانند حيوان قبل از ذبح و پوست كندن آن و بعد از آن دو، پس بيع يك گوسفند به دو گوسفند بدون اشكال جايز است، ولى ظاهر اين است كه فروش گوشت حيوانى به حيوان زنده‌اى كه از جنس آن است مانند گوشت گوسفند به گوسفند، جايز نيست. و حرام بودن آن از باب ربا نيست بلكه بعيد نيست كه اين حكم (حرمت) به فروش گوشت به حيوانى كه از جنس آن نباشد مانند (فروختن) گوشت گوسفند به گاو، تعميم داده شود.

(٤)

مسأله ٥- اگر براى چيزى حالت ترى و خشكى باشد مانند رطب و خرما

، انگور و كشمش، و همچنين نان، بلكه گوشت كه نپخته است، سپس خشك شود، پس فروختن خشك آن به خشكش، و تر آن به ترش مثل به مثل اشكالى ندارد، كما اينكه با اضافى (بين آنها) جايز نيست. و امّا خشك آن به مرطوب آن مانند بيع خرما به رطب، پس در جواز آن اشكال است، و احتياط نفروختن آن است چه با اضافى باشد يا مثل به مثل.

[١] شبيه گندم است و خوراك مردم صنعا مى‌باشد.

[٢] دانه‌اى است كه به نرمى گندم و به خاصيت جو مى‌باشد.