نحوى تلف شده باشد كه مالك ضامن آن باشد از تركه‌اش پرداخت مى‌شود. البته ورثه مى‌توانند با وجود عين هم قيمت زكات را بدهند، و اگر مالك قبل از تعلّق زكات بميرد هر يك از ورثه كه سهم او به حدّ نصاب برسد با اجتماع ساير شرايط در صورتى كه بعد از تمام شدن نموّ و قبل از تعلّق زكات به او منتقل شده باشد بنابر احتياط (واجب)، دادن زكات بر او واجب است. و در صورتى كه قبل از تمام شدن نموّ به او منتقل شده باشد بنابر اقوى (دادن زكات بر او واجب است). بنابراين اگر سهم هيچ يك از آنها به حدّ نصاب نرسد و يا بعضى شرايط ديگر را نداشته باشد زكات ندارد، و اگر معلوم نباشد كه مرگ مورّث قبل از تعلّق گرفتن زكات بوده يا بعد از آن هر كس كه سهم او به حدّ نصاب برسد- در بعضى از صور بنابر اقوى و در بعضى از صور- به احتياط (واجب) دادن زكات سهمش بر او واجب است. و هر كس كه سهم او به حدّ نصاب نرسد چيزى بر او واجب نيست مگر وقتى كه زمان تعلّق گرفتن زكات را بداند و در زمان فوت شك كند كه (در اين صورت) بنابر اقوى دادن زكات واجب است.

(١)

مسأله ١٠- اگر مالك زراعت يا درخت خرما و انگور فوت كند

و بگردنش بدهى باشد پس اگر فوتش بعد از تعلّق گرفتن وجوب باشد- همان طور كه گذشت- دادن زكات واجب است حتى اگر بدهى تمام تركه را فراگيرد، و طلبكاران با مستحقّين زكات سهيم نمى‌شوند مگر آنكه زكات در زمان حياتش به ذمّه او منتقل گشته باشد به خاطر اينكه زكات را تلف نموده و يا در اثر كوتاهى او تلف شده باشد كه (در اين صورت) تركه بين مستحقّين زكات و ساير طلبكاران مانند بدهى‌هاى ديگر به نسبت سهم‌بندى مى‌شود (و از هر يك به نسبت سهمش حقى به آن تعلّق مى‌گيرد) ولى اگر فوت مالك قبل از تعلّق گرفتن وجوب باشد پس اگر قبل از پيدايش دانه و ميوه باشد در صورتى كه بدهى تمام تركه را فراگيرد و بيش از تركه هم باشد به طورى كه نماءات تركه را هم فراگيرد زكات بر ورثه واجب نيست، بلكه نماءات بنابر اقوى مثل اصل تركه در حكم مال ميّت بوده و دينش از آن اداء مى‌شود، و در صورتى كه دين به اندازه اصل تركه باشد و بيش از آن نباشد اگر ميوه‌اى بعد از فوت پديد آيد به مقدار بدهى از اصل تركه و نماء آن در حكم مال ميّت است و بين ورثه و ميّت مشاع و در مقدارى كه مقابل بدهى قرار مى‌گيرد زكات واجب نيست، و نصاب، بعد از توزيع دين بر اصل تركه و ثمره آن، حساب مى‌شود؛ پس اگر بعد از توزيع سهم وارث از ثمره زياد آمد و به حدّ نصاب رسيد زكات بر او واجب است. و اگر بعضى از اعيان تركه تلف شود كشف مى‌كند از اينكه آن عين جزء اموالى كه دين از آن پرداخت مى‌شود نبوده و در حكم مال ميّت نبوده است و در واقع مال ميّت در غير آن چيزى است كه تلف شده است، و از آنچه گفتيم حكم جايى كه فوت بعد از پيدايش ثمره و قبل از تعلّق گرفتن وجوب باشد روشن مى‌شود. البته احتياط كردن به اينكه در همه جا زكات را بدهد و خسارت طلبكاران را جبران كند و يا آنها را راضى كند، در همه جا خوب است،