بين همه آنها بالنسبة تقسيم شود پس اگر حصّه حج برايش كافى باشد كه همان وگرنه ظاهر آن است كه حج ساقط مى‌باشد اگر چه براى بعضى از افعال حج مانند تنها طواف مثلا كافى باشد، و (در اين صورت) سهم حج در غير آن مصرف مى‌شود، و در صورتى كه همه آنها (يعنى خمس و زكات و بدهى) باشند سهم حج بر همه آنها تقسيم مى‌گردد، و اگر براى تنها حج يا تنها عمره (نه حج و عمره هر دو) كافى باشد در مثل حج قران و افراد بعيد نيست كه تقديم حج، واجب باشد و در حج تمتع اقوى سقوط آن و مصرف شدن سهم آن در بدهكارى است.

(١)

مسأله ٥٦- براى ورثه، تصرف در تركه ميّت پيش از اجير گرفتن براى حج يا پرداختن مخارج آن به ولىّ امر ميّت در صورتى كه مخارج حج همه تركه را فراگيرد جايز نيست‌

، بلكه بنابر احتياط بطور كلى جائز نيست اگر چه تركه بسيار وسيع باشد و ورثه هم بنا داشته باشند كه از غير مورد تصرف آن را اداء نمايند اگر چه جواز تصرف در آن خالى از قرب نيست ليكن احتياط، ترك نشود.

(٢)

مسأله ٥٧- اگر بعضى از ورثه به وجوب حج بر ميّت اعتراف نمايد

و ديگر ورثه منكر آن باشند فقط پرداخت آنچه كه بعد از تقسيم تركه سهم او شده واجب است در صورتى كه حج كردن با سهم او و لو از ميقات ممكن باشد، وگرنه پرداخت آن واجب نيست و احتياط آن است كه مقدار سهمش را نگهدارد، به اميد آنكه بقيه ورثه هم به آن اعتراف كنند يا كسى پيدا شود كه بقيه هزينه حج را تبرّعا بدهد، بلكه در صورتى كه بوجود چنين چيزى اميدوار باشد حفظ آن بنابر اقوى واجب است، و احتياط آن است كه به ولىّ ميّت داده شود. و اگر بر ميّت فقط حج واجب باشد و تركه‌اش براى آن كافى نباشد ظاهر آن است كه تركه براى ورثه مى‌باشد ولى اگر احتمال اينكه بعدا براى حج كفايت كند متبرعى پيدا شود كه بقيه را بپردازد داده شود واجب است كه تركه را نگهدارند. و اگر متبرعى براى حج از طرف ميّت تبرع كند اجرت اجير گرفتن به ورثه بر مى‌گردد چه ميّت آن را تعيين كرده باشد يا نه؟ و احتياط آن است كه ورثه كبير سهم خود را در امور خيريّه مصرف نمايد.

(٣)

مسأله ٥٨- اقوى آن است كه اجير گرفتن براى حج ميّت در صورت امكان از نزديكترين ميقاتها به مكه، واجب است‌

(و بيشتر از اين واجب نيست) و اگر ممكن نباشد از الاقرب فالاقرب واجب است و احتياط آن است كه در صورت وسعت مال از شهر نايب بگيرند وگرنه از الاقرب به شهر فالاقرب باشد. ليكن در اين صورت اضافه بر اجرت حج از ميقات بپاى ورثه صغير حساب نمى‌شود. و اگر به حج بلدى وصيت كرده باشد (همان) واجب است، و اجرت علاوه بر اجرت حج ميقاتى، از ثلث مال حساب مى‌شود و اگر وصيت به حج كرده ولى چيزى را تعيين ننموده باشد حج ميقاتى كفايت مى‌كند، مگر آنكه در آنجا چنين وصيتى انصراف به حج بلدى داشته باشد يا قرينه‌اى باشد كه منظور ميّت، حج بلدى است، در چنين صورتى اجرت‌