(كفايت نمى‌كند) و بايد شاخ داخليش (شاخ كوچك) شكسته نباشد و حيوانى كه شاخ بيرونيش (شاخ بزرگ) شكسته باشد اشكال ندارد. و بعيد نيست كه به حيوانى كه در اصل خلقت گوش و شاخ ندارد اكتفاء گردد و (البته) احتياط خلاف آن است، و اگر كورى يا لنگيش آشكار باشد بنابر اقوى كفايت نمى‌كند. و همچنين است احتياطا اگر كورى و لنگى آن آشكار نباشد. و شكاف داشتن گوش و سوراخ داشتن آن مانعى ندارد و احتياطا به آن اكتفاء نكند، كما اينكه احتياط آن است كه به حيوانى كه چشمش سفيد شده باشد اكتفاء نكند.

(١)

پنجم: اينكه لاغر نباشد

و همين‌كه در كمرش پيه باشد كفايت مى‌كند و احتياط آن است كه عرفا لاغر نباشد.

(٢)

مسأله ٩- اگر غير از خصى پيدا نشود بعيد نيست كه به همان اكتفاء شود

اگر چه احتياط آن است كه بين آن خصى و بين حيوانى كه كامل است در ذيحجه همين سال جمع نمايد، و اگر ممكن نشد در سال آينده (باشد)، و يا جمع بين حيوان ناقص و روزه (كند) و اگر حيوان ناقصى كه خصىّ نيست پيدا كند احتياط آن است كه بين آن و حيوانى كه كامل است در بقيه ماه ذيحجه جمع نمايد، و اگر ممكن نشد در سال آينده (باشد) و احتياط كامل آن است كه بين آن دو حيوان و روزه جمع كند.

(٣)

مسأله ١٠- اگر قربانى كند سپس معلوم شود كه ناقص يا مريض بوده است‌

حيوان ديگرى واجب است ولى اگر به خيال چاقى باشد (و ذبح كند) سپس خلاف آن روشن شود كفايت مى‌كند. و اگر خيال مى‌كرد كه لاغر است و به اميد چاقى و به قصد قربت آن را قربانى كند سپس معلوم شود كه چاق بوده كفايت مى‌كند، و اگر احتمال چاقى نمى‌داد يا احتمال آن را مى‌داد ولى از روى لاابالى‌گرى و نه به اميد انجام اطاعت خدا آن را ذبح كند كفايت نمى‌كند، و اگر اعتقاد داشته كه لاغر است ولى چون حكم را نمى‌دانسته، آن را ذبح كند سپس خلاف آن معلوم شود (كه لاغر نبوده است) احتياطا (قربانى را) اعاده كند، و اگر اعتقاد داشته كه ناقص است و حكم را نمى‌دانسته و ذبح كرده است سپس خلاف آن معلوم شد (كه كامل بوده است)، ظاهر اين است كه كفايت كند.

(٤)

مسأله ١١- احتياط آن است كه قربانى بعد از رمى جمره عقبه باشد

، و احتياط آن است كه از روز عيد تأخير نيفتد، و اگر به جهت عذر يا بدون آن تأخير بيندازد احتياط آن است كه در ايّام تشريق ذبح كند، وگرنه در بقيه ماه ذيحجه (قربانى نمايد) و قربانى كردن از عبادات است كه نيّت در آن همانند آنها معتبر است، و در قربانى كردن، نيابت جايز است، و نيّت را نايب مى‌كند، و احتياط آن است كه منوب عنه هم نيّت نمايد، و بنابر احتياط لازم است نايب شيعه باشد بلكه خالى از قوت نيست. و همچنين است در ذبح كفاره‌ها.