يا براى او مباح كند كه حج را با آن انجام دهد، فرقى نمى‌كند. و بين دادن عين مال يا قيمت آن و اينكه دادن مال واجب باشد يا نه، دهنده يك نفر باشد يا چند نفر؟ فرقى نمى‌كند، البته بايد اطمينان داشته باشد كه دهنده از دادنش بر نمى‌گردد. و اگر مقدارى از مخارج حج را داشته باشد و بقيه به او داده شود بازهم حج بر او واجب مى‌شود، و اگر تمام مصارف حج يا مخارج عائله او را ندهند حج واجب نمى‌شود، و (در اين حج بذلى) بدهكارى مانع وجوب حج نمى‌شود، و (امّا) اگر وقت پرداختن بدهى رسيده باشد و طلبكار هم مطالبه نمايد و شخص هم بتواند در صورتى كه حج نرود آن را بپردازد، در اينكه مانع آن شود يا نه؟ دو وجه است. و در وجوب حج (از اين راه) داشتن مقدار مالى كه بعد از برگشتن براى او كافى باشد شرط نيست البته لازم است كه حج- به علت اينكه حضور نداشته- موجب اختلال در امور زندگى او در آينده نشود.

(١)

مسأله ٣١- اگر بمقدارى كه براى حجّش كافى است، كسى به او ببخشد

كه حج نمايد بنابر اقوى بايد آن را قبول كند، و همچنين است اگر به او ببخشد و او را در انجام حج و غير آن مخير كند؛ و اگر به هيچ گونه اسم حج را نبرد ظاهر اين است كه حج واجب نمى‌شود. و اگر شخصى (مالى را) براى كسى كه حج كند وقف نمايد يا اين چنين وصيت يا نذر نمايد و متصدى شرعى آن (مالى را) بذل نمايد حج واجب مى‌شود، و همچنين است اگر براى او وصيت كند به چيزى كه براى حج كافى مى‌باشد بشرط آنكه حج نمايد. كه بعد از فوت وصيت‌كننده حج واجب مى‌شود. ولى اگر خمس يا زكات را به او بدهد و شرط كند كه حج كند اين شرط بيهوده است و حج واجب نمى‌شود اما اگر از سهم سبيل اللّه به او بدهد كه حج نمايد براى او جايز نيست كه در غير حج مصرف نمايد ليكن قبول آن بر او واجب نيست، و اين مورد از موارد استطاعت مالى و استطاعت بذلى نمى‌باشد، و اگر بعد از آن مستطيع شود حج بر او واجب مى‌شود.

(٢)

مسأله ٣٢- شخصى كه دهنده مال است مى‌تواند قبل از احرام از دادنش بر گردد

، و همچنين است بنابر اقوى بعد از آن، و اگر براى حج به او ببخشد و او هم قبول كرده باشد ظاهر آن است كه حكم بقيه هبه‌ها بر آن جارى است، و اگر در بين راه از دادنش (چه به صورت بخشش باشد يا غير بخشش) رجوع نمايد بعيد نيست كه مخارج برگشتش بعهده او باشد، و اگر بعد از احرام رجوع كند بعيد نيست كه مخارج تمام كردن حج بعهده او باشد.

(٣)

مسأله ٣٣- ظاهر آن است كه پول قربانى بعهده دهنده مخارج حج است‌

ولى كفّارات بعهده او نيست اگر چه موجبات آنها را از روى اضطرار يا جهل يا فراموشى آورده باشد بلكه بعهده خود حج‌كننده مى‌باشد.

(٤)

مسأله ٣٤- حج بذلى از حجة الاسلام كفايت مى‌كند

خواه تمامى هزينه حج را بدهد يا هزينه تكميلى آن را، و اگر در بين اعمال از بذلش رجوع كند و شخص از همانجا با مال خودش‌