باشد و پس از تلف مال بسبب تقصير خودش متوجّه شود، و لو پيش از وقت حركت قافله باشد، و يا بعد از گذشت موسم حج مالش تلف شود اگر چه به تقصير او نباشد، در صورتى كه در وقت وجود آن مال، ساير شرايط استطاعت هم جمع بوده وجوب حج بر او مستقرّ است.

(١)

مسأله ٢٥- اگر به اعتقاد اينكه مستطيع نيست حج مستحبى انجام دهد

چنانچه اشتباه در تطبيق در مورد او ممكن باشد حج او صحيح است و از حجة الاسلام كفايت مى‌كند، ليكن حصول اين اشتباه با اينكه به موضوع و حكم حج علم و توجه دارد، مشكل است. و اگر امر استحبابى را بقيد استحباب آن انجام دهد (كه اگر واجب بود انجام نمى‌داد) از حجة الاسلام كفايت نمى‌كند و در صحت اصل حج او تأمّل است. و همچنين است اگر استطاعتش را بداند و سپس از آن غفلت نمايد. و اگر گمان كند كه حج فوريت ندارد و قصد استحباب كند (از حجة الاسلام) مجزى نيست و در صحت آن تأمّل است.

(٢)

مسأله ٢٦- مالى كه ملكيت آن تزلزل دارد، در واجب شدن حج كافى نيست‌

، مانند اينكه شخصى با او معامله صلحى را انجام دهد كه براى طرف تا مدّت معينى خيار فسخ باشد؛ مگر اينكه اطمينان داشته باشد كه فسخ نمى‌كند، ليكن اگر فرض شود كه فسخ كند معلوم مى‌شود كه مستطيع نبوده است.

(٣)

مسأله ٢٧- اگر بعد از تمام كردن اعمال حج، مؤونه برگشتش به وطن تلف شود

، يا آن مالى كه در وطنش او را كفايت مى‌كرد تلف شود- بنابراين كه داشتن مقدارى از مال كه او را بعد از برگشتن كفايت كند در استطاعت معتبر باشد- از حجة الاسلام او كفايت نمى‌كند تا چه رسد به اينكه قبل از تمام شدن اعمال تلف شود مخصوصا در آن موردى كه مؤونه تكميل اعمال حج را نداشته باشد.

(٤)

مسأله ٢٨- اگر استطاعت از راه اباحه لازم و غير متزلزل پيدا شود

، حج واجب است و اگر براى وى به چيزى وصيت شود كه برايش كفايت مى‌كند پس به مجرد فوت وصيت‌كننده حج بر او واجب نمى‌شود كما اينكه قبول كردن وصيت (هم) بر او واجب نيست.

(٥)

مسأله ٢٩- اگر قبل از پيدايش استطاعت، نذر كرده باشد كه مثلا در هر عرفه به زيارت حضرت ابى عبد اللّه الحسين (عليهم السّلام) برود

سپس مستطيع شود، بدون اشكال بر او حج واجب است. و همچنين است حكم، اگر نذر يا عهد نمايد مثلا به چيزى كه با حج تضاد داشته باشد، و اگر واجبى با حج مزاحم شود يا حج مستلزم انجام فعل حرامى شود بايد ملاحظه شود كه نزد شارع مقدس كدام يك از آنها اهم مى‌باشد (تا آن كه اهم است رعايت گردد).

(٦)

مسأله ٣٠- اگر زاد و راحله نداشته باشد و ليكن به او گفته شود: «برو به حج خرج خودت و خرج عائله‌ات بعهده من»

يا بگويد: «با اين مال به حج برو» و آن مال براى رفت و برگشت و براى عائله او كافى باشد، حج بر او واجب مى‌شود و بين اينكه مال را براى حج، ملك او كند