(بايد زكات آن را بدهد)، و بر قرض دهنده و بستانكار پيش از وصول طلبش چيزى نيست؛ پس اگر طلبش را وصول نكند- اگر چه به خاطر فرار از زكات باشد- زكات بر او واجب نيست.

(١)

مسأله ٧- اگر بعد از تعلّق گرفتن وجوب يا بعد از گذشتن سال با حالت توانايى از تصرّف، از تصرّف در مال ناتوان شد

وجوب زكات بر او مستقر شده است، بنابراين پرداختن زكات، هنگامى كه متمكّن از تصرف در مال شد، بر او واجب است، و اگر بعد از آنكه متمكّن از تصرّف نبوده و چندين سال (با همين حال) بر او گذشته است متمكّن شود از همان زمانى كه تمكن پيدا كرده در سال وارد مى‌شود (و سال از همان وقت حساب مى‌شود)، و استحباب زكات، براى يك سال (حتى) در جايى كه بعد از چند سال متمكن شده محل اشكال است چه رسد به جايى كه بعد از گذشت يك سال متمكن شده باشد.

(٢)

مسأله ٨- اگر مالى كه زكات به آن تعلّق مى‌گيرد ميان دو نفر يا بيشتر مشترك باشد

، هر حصّه، جداگانه حساب مى‌شود نه تمامى حصه‌ها با هم؛ پس هر كس كه سهمش به حدّ نصاب برسد زكات بر او واجب است، نه كسى كه سهمش به حدّ نصاب نرسيده است.

(٣)

مسأله ٩- اگر به واسطه مالى كه در حدّ نصاب است، از رفتن حج مستطيع شود

پس (چند حالت دارد، حالت اوّل) اگر قبل از حركت كاروان و امكان رفتن به حج، سال زكات تمام شود يا وجوب زكات تعلّق گيرد بايد زكات بدهد، سپس اگر بعد از پرداختن زكات استطاعتش باقى ماند حج واجب است وگرنه واجب نيست، و (حالت دوّم) اگر تمام شدن سال زكات بعد از زمان حركت كاروان باشد و صرف كردن تمامى نصاب يا بعض آن در حج ممكن باشد بايد حج را انجام دهد و (در اين صورت) اگر مال را در حج مصرف نمود وجوب زكات ساقط مى‌شود، و اگر معصيت كرد و حج انجام نداد بعد از تمام شدن سال، زكات واجب مى‌شود. و (حالت سوّم) اگر حركت كاروان با تمام شدن سال با تعلّق وجوب مقارن شد، زكات واجب است و حج واجب نيست.

(٤)

مسأله ١٠- زكات بر كافر واجب است اگر چه از او صحيح نيست اگر بپردازد.

البته امام يا نايب او مى‌تواند به اجبار از او بگيرد. بلكه اگر عين زكات را تلف كرده باشد يا در دست او تلف شده باشد بنابر اقوى مى‌تواند عوض آن را از او بگيرد، ولى اگر بعد از واجب شدن زكات بر او، اسلام بياورد از او ساقط مى‌شود اگر چه عين موجود باشد- البته داراى اشكال است- و اين در وقتى است كه بعد از تمام شدن سال اسلام بياورد و اما اگر پيش از تمام شدن سال مسلمان شود- اگر چه يك لحظه قبل از آن باشد- ظاهرا زكات بر او واجب است.

(٥)

گفتارى، در مورد چيزهايى كه زكات در آن واجب و (يا) مستحب است‌

(٦) (مسأله ١- زكات در چهار پايان سه‌گانه، (يعنى) شتر و گاو و گوسفند) و در نقدين (يعنى) طلا