مانند حفظ جان قبيله‌اى از مسلمين، و هتك حرمت نواميس آنها. يا از بين بردن آثار اسلام و محو دليل (حقانيت) اسلام بطورى كه موجب گمراهى مسلمين گردد يا از بين بردن بعضى از شعائر اسلام مانند بيت اللّه الحرام بطورى كه آثار و محل آن محو شود، و مانند اينها، بايد ملاحظه مهمتر بودن را نمايد، و هر ضررى اگر چه ضرر جانى باشد يا حرج، موجب رفع تكليف نمى‌باشد پس اگر برپا داشتن حجت‌ها (و دليلهاى حقانيت) اسلام- بطورى كه بوسيله آنها- گمراهى- برطرف شود- متوقف بر بذل جان يا جانها باشد ظاهر آن است كه واجب باشد-، چه- رسد به اينكه در ضرر يا حرجى كه كمتر از بذل جان است واقع شود.

(٢)

مسأله ٧- اگر در اسلام بدعتى واقع شود و سكوت علماى دين و رؤساى مذهب (اعلى اللّه كلمتهم) موجب هتك اسلام و تضعيف اعتقادات مسلمين شود

بر آنان واجب است به هر وسيله‌اى كه ممكن است، انكار نمايند، چه انكار آنها در ريشه كن ساختن فساد، مؤثر باشد يا نه؟

و همچنين است اگر سكوت آنان از انكار منكرات، موجب آن باشد و (اينجا) ملاحظه ضرر و حرج نمى‌شود بلكه ملاحظه اهميت مى‌شود.

(٣)

مسأله ٨- اگر در سكوت علماى دين و رؤساى مذهب (اعلى اللّه كلمتهم) ترس اين باشد كه منكر، معروف يا معروف، منكر شود

، واجب است بر آنان كه علمشان را ظاهر نمايند و سكوت جايز نيست و لو اينكه بدانند كه انكارشان در ترك كار فاعل، مؤثر نيست.

و ملاحظه ضرر و حرج نمى‌شود با اينكه حكم از مسائلى باشد كه مورد اهميت جدّى شارع مقدس است.

(٤)

مسأله ٩- اگر در سكوت علماى دين و رؤساى مذهب (اعلى اللّه كلمتهم) تقويت ظالم و تأييد او باشد

(و العياذ باللّه پناه بر خدا)، سكوت كردن بر آنان حرام است و بر آنها واجب است اظهار كنند و لو اينكه در رفع ظلم او مؤثر نباشد.

(٥)

مسأله ١٠- اگر سكوت علماى دين و رؤساى مذهب (اعلى اللّه كلمتهم) موجب جرأت ستمكاران بر ارتكاب بقيّه محرمات و ايجاد بدعت‌ها شود

، سكوت كردن بر آنان حرام است و بر آنها واجب است انكار نمايند اگر چه در از بين بردن معصيتى كه مرتكب مى‌شود، تأثيرى نداشته باشد.