شدن، از پنج وسق كمتر شود زكات ندارد، حتى اينكه مثل خرماى «بربن» و مانند آن كه معمولا تازه آن را مى‌خورند تنها در صورتى زكات آن واجب است كه خشك آن كه «تمر» ناميده مى‌شود به حدّ نصاب برسد اگر چه تمر آن كمتر يافت مى‌شود زكات ندارد. و اگر فرض شود كه بر خشك آن «تمر» صدق نكند زكاتش واجب نيست.

(١)

مسأله ٢- اگر درختهاى خرما يا انگور يا مزارع كشاورزى در شهرهايى دور از يكديگر داشته باشد

كه محصول بعض آنها قبل از بعض ديگر بدست آيد اگر چه با فاصله يك ماه يا دو ماه يا بيشتر باشد، بايد همه آنها به يكديگر ضميمه شود، به شرط آنكه همه محصول و ميوه يك سال باشد، در اين حال اگر محصولات بدست آمده به حدّ نصاب برسد وجوب به آن تعلّق مى‌گيرد و زكات واجبش را مى‌پردازد، و آنچه را به دست نيامده هر زمان به دست آمد- كم باشد يا زياد- زكاتش واجب است و اگر مقدارى كه زودتر به دست آمده به حد نصاب نرسد صبر كند تا مقدارى كه نصاب را تكميل مى‌كند بدست آيد كه به حد نصاب برسد و اگر درخت خرما يا انگورى داشته باشد كه در سال دو نوبت ميوه مى‌دهد نوبت دوّم به اول ضميمه مى‌شود- با اشكالى كه دارد-.

امر دوّم- آنست كه يا با كشت كردن- اگر از كشتنى‌ها است- مالك شود و يا زراعت و يا ميوه را همراه درخت و يا به تنهايى قبل از تعلّق وجوب زكات به ملك او منتقل گردد كه (در صورت انتقال به او) در صورتى كه در ملك او (باز هم) رشد كند بنابر اقوى دادن زكات بر او واجب است، و در غير اين صورت، بنابر احتياط (واجب است).

(٢)

مسأله ٣- مشهور نزد متأخرين فقهاء آنست كه وقت تعلق زكات، هنگام محكم شدن دانه [است‌]

در زراعت (گندم و جو)، و هنگام پيدايش شايستگى يعنى هنگام زرد يا سرخ شدن، در مورد ميوه درخت خرما، و هنگام بسته شدن غوره در مورد ميوه درخت انگور است. و (ليكن) اقوى آن است كه معيار اين است كه گندم يا جو يا خرما (تمر) ناميده شود، و در مورد كشمش احتياط در مورد ثمره (و تفاوت) بين دو قول در مسأله ترك نشود.

(٣)

مسأله ٤- وقت وجوب اداى زكات، زمان تصفيه و جدا كردن گندم از كاه، و چيدن خرما و كشمش است.

و اين همان وقتى است كه اگر دادن زكات را از آن تأخير بيندازد ضامن است، و عامل زكات مى‌تواند در اين زمان زكات را از مالك مطالبه كند و بر او لازم است قبول كند، و اگر قبل از اين زمان مطالبه كند قبول آن بر مالك واجب نيست و در اينكه پرداختن زكات قبل از اين زمان جائز باشد اشكال است. بلكه اگر پرداخت آن منجر به خراب شدنش گردد بنابر اقوى جائز نيست اگر چه بگوييم وقت تعلّق زكات همان زمان پيدايش شايستگى (يعنى زمان زرد و يا سرخ شدن ثمر) است.

(٤)

مسأله ٥- مالك اگر بخواهد ميوه را در حالى كه مى‌تواند غوره يا انگور يا خارك و يا خرماى [تازه است بچيند]