اگر غش به اين صورت باشد كه چيزى را بر خلاف جنسش نشان دهد مانند فروش چيزى كه آب طلا يا نقره داده شده به عنوان اينكه طلا يا نقره است و مانند آن، اصل معامله باطل مى‌شود.

(١)

مسأله ١٨- گرفتن اجرت براى چيزى كه انجام دادن آن شخصا بر او واجب است، حرام مى‌باشد.

بلكه اگر چه واجب كفايى بر او باشد، بنابر احتياط در مورد آن؛ مانند غسل و كفن و دفن اموات. ولى اگر واجب توصلى باشد مانند دفن (ميت) و مال را بخاطر اصل كار دفن بذل ننمايد بلكه بخاطر اينكه عمل خاصى (و دفن مخصوصى) را اختيار نموده است، اشكالى ندارد.

پس آنچه كه حرام است، گرفتن اجرت براى اصل دفن مى‌باشد. و امّا اگر ولىّ، جاى خاص و قبر مخصوصى را انتخاب كند و مال را براى كندن آن مكان مخصوص بدهد ظاهر آن است كه مانعى ندارد؛ كما اينكه مانعى ندارد كه پزشك براى حاضر شدن نزد مريض اجرت بگيرد اگر چه گرفتن اجرت براى اصل معالجه، اشكال دارد. ولى اقوى جايز بودن آن است. و اگر عمل، تعبّدى باشد كه در آن قصد قربت، شرط است، مانند غسل دادن (ميّت) پس اجرت گرفتن براى آن به هر حال جايز نيست؛ ولى گرفتن اجرت براى بعضى از امور غير واجب اشكال ندارد همانگونه كه در غسل ميّت گذشت. و از چيزهايى كه بر انسان واجب است، ياد دادن مسائل حلال و حرام است، پس گرفتن اجرت براى آن جايز نيست. و اما اجرت گرفتن براى تعليم قرآن، چه رسد به غير آن، مانند كتابت و خواندن خط و غير اينها، مانعى ندارد. و منظور از واجباتى كه گفته شد (كه اخذ اجرت بر آن حرام است) آن واجبى است كه بر خود اجير واجب باشد و امّا آنچه بر غير او واجب باشد و مباشرت او در آن معتبر نباشد، گرفتن اجرت بر آن، حتى در عباداتى كه نيابت در آنها مشروع است، مانعى ندارد. بنابراين اجير گرفتن براى اموات در مورد عبادات مانند حج و روزه و نماز، اشكالى ندارد.

(٢)

مسأله ١٩- حرفه قرار دادن صرّافى و فروش كفن و طعام مكروه است.

و همچنين است فروش برده، كه همانا بدترين مردم كسى است كه مردم را بفروشد. و همچنين (مكروه) است سر بريدن حيوانات و نحر كردن شتر را شغل خود قرار دهد. و همچنين است شغل جامه بافتن و حجامت.

و همچنين است كسب كردن ضراب فحل (زدن جفت كارى حيوان نر)، كه حيوان نر را به همين منظور اجاره دهد و آن را با يك مرتبه و چند مرتبه معيّن و يا با مدّت ضبط نمايد، يا به غير اجاره باشد؛ ولى گرفتن هديه و بخشش براى اين جهت، مانعى ندارد.

(٣)

مسأله ٢٠- شكى نيست كه كسب كردن و تحصيل گذران زندگى با زحمت و رنج، نزد خداى متعال محبوب است‌

و به تحقيق از پيغمبر (صلّى اللّه عليه و آله) و ائمه اطهار (عليهم السّلام) ترغيب و تحريك بر آن بطور عموم، و بر تجارت و زراعت و نگهدارى گوسفند و گاو