كه در اين صورت، در بيع حصه (جداى او)، حق شفعه نيست. و در اينكه شركت داشتن در آشاميدن آب مانند چاه و نهر و لوله آب رسان، به اشتراك در راه ملحق باشد اشكال است كه احتياطى كه در مسأله سابق بود، در اينجا ترك نشود.

و هم چنين است در ملحق نمودن باغ و زمينهايى كه راه مشترك دارند، به خانه پس در اينها هم ترك احتياط نشود.

(١)

مسأله ٤- اگر چيزى را و سهمى را از خانه‌اى بفروشد، يا سهم افرازشده از خانه‌اى را با حصه مشاعش از خانه ديگرى را در يك معامله بفروشد

، براى شريك در حصه مشاع در مقابل حصه ثمن، حق شفعه است، اگر چه احتياط آن است كه به آنچه كه گذشت، تحصيل رضايت همديگر به عمل آيد.

(٢)

مسأله ٥- در ثبوت شفعه، شرط است كه انتقال حصه با بيع باشد

؛ پس اگر با صداق قرار دادن يا فديه خلع نمودن يا با صلح يا هبه، منتقل شود، حق شفعه نيست.

(٣)

مسأله ٦- شفعه وقتى ثابت مى‌شود كه عين بين دو شريك باشد

، پس اگر بين سه نفر و بالاتر باشد شفعه ثابت نيست. و على الظاهر بين اين كه فروشنده دو نفر از سه نفر مثلا باشد كه شفيع يك نفر است و (يا) برعكس آن باشد، فرقى نيست. امّا اگر يكى از دو شريك سهمش را يك‌دفعه يا تدريجا به دو نفر بفروشد، و عين بعد از اين فروش مشترك بين سه نفر گردد، براى شريك ديگر، مانعى از حق شفعه نيست. و آيا حق تبعيض دارد به اين كه نسبت به يكى از دو خريدار، حق شفعه را بگيرد و ديگرى را رها كند، يا نه (چنين حقى ندارد)؟ دو وجه بلكه دو قول است كه اولى از آنها (و حق تبعيض داشتن) خالى از قوت نيست.

(٤)

مسأله ٧- اگر خانه بين ملك آزاد وقف، مشترك باشد و قسمت آزاد آن فروخته شود

، نه براى موقوف عليه- اگر چه يك نفر باشد- و نه براى ولى وقف، حق شفعه نيست، بلكه اگر وقف- در صورت صحت بيع آن- فروخته شود، ثابت شدن حق شفعه براى صاحب ملك آزاد، مورد اشكال است، و اقوى آن است كه در صورتى كه وقف بر اشخاص معيّنى باشد و (آنها) متعدد باشند، حق شفعه ثابت نيست.

(٥)

مسأله ٨- در ثابت شدن حق شفعه، معتبر است كه شفيع قدرت بر اداى ثمن داشته باشد

، پس كسى كه عاجز از آن است، حق شفعه ندارد، اگر چه ضامن يا رهن بياورد؛ مگر اينكه خريدار به صبر كردن راضى شود. بلكه در وقت گرفتن شفعه، لازم است كه ثمن را حاضر كند. و اگر عذر آورد كه پولش در جاى ديگر است و برود تا آن را حاضر كند، پس اگر در (همان) شهر باشد سه روز منتظر مى‌ماند، و اگر در شهر ديگرى باشد علاوه بر آن سه روز به اندازه‌اى كه عادتا انتقال‌