تبرّعى كار كرده باشد بين دو امر مخيّر است و اگر (براى ديگرى) به جعاله يا اجاره كار انجام داده باشد، بين سه امر (مخيّر مى‌باشد). و اگر از غير نوع آن كار باشد- مثل اين كه خود را براى خياطى اجير نمايد ولى مشغول نوشتن شود مستأجر در تمام صور بين دو امر تخيّر دارد (يا) فسخ اجاره و برگرداندن تمام اجرت، و (يا) مطالبه عوض منفعتى كه از دستش رفته است.

(١)

مسأله ٢٩- اگر خودش را براى كارى اجير كند بدون آن كه انجام دادن خودش لازم باشد

اگر چه در وقت معيّنى باشد يا بدون تعيين وقت اگر چه انجام دادن خودش، اعتبار شده باشد، براى او جايز است كه قبل از انجام آن كارى كه مورد اجاره است، براى آن نوع كار يا ضد آن خود را اجير ديگرى نمايد.

(٢)

مسأله ٣٠- اگر چارپايى را براى باربرى تا شهرى در وقت معيّنى اجاره كند

و آن را در آن وقت به سوى آن شهر عمدا يا اشتباها سوار شود اجرت قراردادى، بر او لازم مى‌شود؛ زيرا با تسليم چارپا به او، وجه اجاره بر او مستقر شده است اگر چه منفعت (مورد نظر) را برداشت نكرده باشد. و آيا اجرت مثل منفعتى كه برداشت كرده است نيز بر او لازم مى‌شود؟ تا بر عهده او دو اجرت باشد يا آنكه بر او لازم نيست مگر تفاوت بين اجرت منفعتى كه برداشت كرده و اجرت منفعتى كه مورد اجاره بوده است- اگر چنين تفاوتى باشد- كه اگر آن را براى بردن بار به پنج اجاره كرده باشد و سوارش شود و اجرت سوار شدن ده باشد بر او ده لازم مى‌شود، و اگر تفاوتى بين آنها نباشد بجز اجرت قراردادى بر او لازم نيست؟ دو وجه است كه دوّمى آنها خالى از رجحان نيست و احتياط مصالحه كردن است.

(٣)

مسأله ٣١- اگر خود را براى كارى اجير نمايد و براى مستأجر كارى غير آن كار را انجام دهد

بدون آن كه مستأجر به او امر كرده باشد، مثل اينكه براى خياطى اجير شود و براى او كتابت كند، مستحق چيزى نمى‌شود خواه عمدا باشد يا نه. و هم چنين اگر چارپايش را براى حمل كالاى زيد تا جايى اجاره دهد سپس كالاى عمرو را حمل كند استحقاق اجرتى بر هيچ يك از آن دو ندارد.

(٤)

مسأله ٣٢- اجير گرفتن زن را براى شير دادن (به طفل) جائز است‌

بلكه براى شير خوردن (طفل) هم (جايز است) به اين كه طفل مدتى معين از او شير بخورد اگر چه آن زن كارى انجام ندهد. و در صحت اجير شدن وى براى اين كار اذن و رضايت شوهر، معتبر نيست، بلكه اگر مانع حق استمتاع او از زن، نباشد حق منع كردن او را از اجير شدن ندارد، و در صورتى كه مانع آن باشد در صحت اجير شدنش، اذن يا اجازه شوهر معتبر است. و هم چنين اجاره گوسفند شيرده براى استفاده از شير آن، و اجاره چاه براى استفاده از آب آن، جايز است. بلكه بعيد نيست كه اجاره درختها براى استفاده از ميوه آنها، صحيح باشد.