بعضى از چيزهاى حرام در آن ساخته شود. و اجاره كشتيها يا باربرها جهت حمل شراب و مانند آن- به يكى از دو وجه گذشته- حرام است. و كما اينكه بيع و اجاره در مواردى كه ذكر شد، حرام مى‌باشد، فاسد هم مى‌باشد؛ پس ثمن و اجرت آن برايش حلال نمى‌باشد. و همچنين است فروختن چوب به كسى كه مى‌داند او از آن صليب يا بت درست مى‌كند. بلكه، (با دليلى قوىّ)، همچنين است فروختن انگور و خرما و چوب به كسى كه مى‌داند او آنها را شراب و آلت قمار و بربط (و آلات لهو) مى‌كند. و (همچنين است) اجاره دادن مسكن به كسى كه مى‌داند او در آن، آنچه را كه ذكر شد درست مى‌كند يا آنها را مى‌فروشد و امثال اينها. و مسأله از ناحيه نصوص جدا مشكل است و ظاهر آن است كه اين نصوص معلّل است‌[١].

(١)

مسأله ١١- فروش سلاح به دشمنان دين در حال جنگ آنها با مسلمين بلكه در حال مباينت [حرام مى‌باشد]

و قطع رابطه آنان با مسلمانان بطورى كه از آنها بر مسلمين ترس باشد، حرام مى‌باشد. و امّا در حال آرامش و صلح با آنان يا در زمان وقوع جنگ بين خود آنان و جنگ بعضى از آنان با بعض ديگر، حتما بايد در فروش سلاح به آنان مصالح اسلام و مسلمين و اقتضاى روز، رعايت شود، و امر تصميم در مورد آن موكول به نظر والى مسلمين، است، و غير او حق ندارد كه در آن بنظر خود اتكاء كند. و كسى كه از ساير فرق اسلامى باشد و با فرقه حق دشمنى كند، (در اينجا) ملحق به كفار مى‌شود؛ و بعيد نيست كه به راهزنان و نظاير آنان، تعدّى شود، بلكه بعيد نيست كه از فروش سلاح به فروش غير سلاح به دشمنان دين از آنچه كه سبب قوت گرفتن آنان بر اهل حق شود تعدّى شود. مانند زاد و راحله و باربرها و مانند آنها.

(٢)

مسأله ١٢- كشيدن صورت صاحبان روح از انسان و حيوان در صورتى كه به صورت مجسّمه باشد حرام است‌

؛ مانند آن كه از سنگها و فلزات و چوبها و مانند اينها درست مى‌شود. و اقوى آن است كه در صورتى كه مجسّم نباشد، جايز است اگر چه احتياط، ترك آن است. و تصوير غير صاحبان روح مانند درختها و گلها و مانند اينها و لو اينكه مجسّم شوند، جايز است. و بين اقسام تصوير، از نقش و خطكشى و گل‌كشى و كندن و غير اينها فرقى نيست، و تصوير متداول در زمان ما با وسائل متداوله جايز است؛ بلكه ظاهر اين است كه اين كار جزء تصوير و صورت‌سازى نيست. و كما اينكه عمل صورت‌سازى از صاحبان روح بصورت مجسّمه حرام است، كسب كردن با اين كار (صورت‌سازى) و گرفتن اجرت بر آن حرام مى‌باشد. اين تمامش در درست كردن صورتها بود، و امّا فروختن و نگهداشتن و استعمال كردن آنها و نگاه به آنها، اقوى آن است كه همه اينها حتى مجسّمه‌ها جايز است، البته نگهداشتن آنها در اطاق مكروه است.

[١] معلّل- در علم درايه- عبارت از حديثى است كه متن يا سند آن در واقع پيچيدگى و اشكال پنهانى داشته باشد كه به معتبر بودن آن ضرر مى‌زند و ظاهر آن بى‌اشكال و صحيح و سالم باشد.