تهديد ترس‌آور، دفع نمى‌شود بايد همين كار را انجام داده و به آن اكتفا نمايد. و اگر بجز با دست دفع نمى‌شود بايد به آن اكتفا نمايد. و يا با عصا دفع مى‌شود به آن اكتفا نمايد. و يا به شمشير دفع مى‌شود، در صورتى كه دفع او، با ايجاد جراحت در او ممكن باشد بايد به همان اكتفا نمايد. و اگر دفع او جز با كشتن ممكن نيست به هر وسيله كشنده، (قتل او) جايز است و البته مراعات ترتيب در صورتى واجب است كه ممكن باشد و فرصت داشته باشد و ترسى از غلبه مهاجم نباشد، بلكه اگر با رعايت ترتيب ترس فوت وقت و غلبه دزد داشته باشد، (رعايت ترتيب) واجب نيست و وسيله قرار دادن چيزى كه قطعا او را دفع مى‌نمايد جايز است.

(١)

مسأله ٧- اگر از حدّ لازم تجاوز نكند و بر مهاجم نقص مالى يا بدنى يا قتل واقع شود

، هدر مى‌باشد و ضمانى بر فاعل نيست.

(٢)

مسأله ٨- اگر از آن حدّى كه به نظر خودش، و واقعا در دفع او كافى است تجاوز كند

، بنابر احتياط ضامن مى‌باشد.

(٣)

مسأله ٩- اگر بى‌واسطه يا با واسطه از طرف مهاجم نقصى بر مدافع، واقع شود

، (مهاجم) ضامن جرح يا قتل يا مال و مانند آن مى‌باشد.

(٤)

مسأله ١٠- اگر بر او هجوم آورد كه او را به قتل برساند

، يا بر حريمش هجوم كند واجب است دفاع نمايد و لو اينكه بداند كه كشته مى‌شود، چه رسد به اينكه كمتر از كشته شدن باشد، و چه رسد به اينكه گمان يا احتمال (كشته شدن را) بدهد. و امّا (دفاع در رابطه با) مال واجب نمى‌باشد؛ بلكه احوط آن است كه در صورت احتمال قتل- چه رسد به اينكه آن را بداند- تسليم شود.

(٥)

مسأله ١١- اگر با فرار و مانند آن خلاصى از كشتار ممكن باشد

احتياط آن است كه با فرار تخلص پيدا كند.

بنابراين اگر به حريم او هجوم آورد و به يك نحوى غير از كشتار، خلاصى ممكن باشد، احتياط تخلص به همان نحو است.

(٦)

مسأله ١٢- اگر به هدف قتل او يا حريمش هجوم بياورد

مقاتله با او واجب است و لو اينكه بداند كه مقاتله در دفع او فايده‌اى ندارد؛ و براى شخص تسليم او شدن جايز نيست چه رسد به اينكه گمان يا احتمال دفع او را بدهد. و امّا در رابطه با مال واجب نيست بلكه احوط ترك آن است.

(٧)

مسأله ١٣- بعد از آنكه و لو با قرائنى كه موجب اطمينان باشد، محقّق شد كه مهاجم قصد هجوم به او را دارد

، بدون اشكال برايش جايز است دفاع نمايد، و آيا با گمان يا احتمالى كه موجب خوف است، (دفاع) جايز است (يا نه)؟ ظاهر آن است كه هرگاه بر فرض قصد او بخاطر شجاعت و قدرتى كه دارد و يا بخاطر آنكه (تمام راه‌هاى دفاع بسته نيست و) به يك نحوى دفاع‌